Να μιλήσουμε για την ψυχική υγεία, αλλά κυρίως να μάθουμε να ακούμε
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας – 10 Οκτωβρίου
Κάθε χρόνο, στις 10 Οκτωβρίου, η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας γίνεται μια αφορμή για να μιλήσουμε περισσότερο για την ψυχική υγεία, τις ψυχικές δυσκολίες, το στίγμα και τη σημασία της αναζήτησης βοήθειας. Και ίσως είναι καλό που υπάρχει αυτή η ημέρα. Μας υπενθυμίζει κάτι που εύκολα ξεχνάμε μέσα στην ταχύτητα της καθημερινότητας: ότι η ψυχική υγεία δεν είναι ένα θέμα που αφορά μόνο όσους έχουν κάποια διάγνωση ή όσους βρίσκονται σε μια σοβαρή κρίση. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τις σχέσεις μας, τις απώλειες, την αβεβαιότητα, την πίεση, τις αλλαγές και όλα εκείνα που συμβαίνουν στη ζωή μας και πολλές φορές δεν φαίνονται προς τα έξω.
Στο γραφείο, μέσα από τις συναντήσεις με ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και με πολύ διαφορετικές ιστορίες, υπάρχει κάτι που συναντώ ξανά και ξανά. Πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει να λειτουργούν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να σταματούν πραγματικά για να αναρωτηθούν πώς είναι. Συνεχίζουν να εργάζονται, να φροντίζουν την οικογένειά τους, να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους, να βρίσκονται δίπλα στους άλλους και να κάνουν αυτό που χρειάζεται κάθε μέρα. Μέχρι κάποια στιγμή που κάτι αρχίζει να δυσκολεύει περισσότερο. Μπορεί να είναι το άγχος, η αϋπνία, ένας συνεχής εκνευρισμός, μια σχέση που δεν λειτουργεί, μια απώλεια, μια αίσθηση κενού ή απλώς η διαπίστωση ότι «δεν είμαι όπως ήμουν». Και τότε πολλές φορές εμφανίζεται μια ερώτηση: «Μήπως κάτι δεν πάει καλά με εμένα;». Ίσως όμως η πιο χρήσιμη ερώτηση να είναι διαφορετική: «Τι προσπαθεί τόσο καιρό να μου πει αυτό που αισθάνομαι;».
Ένα από τα πράγματα που με έχουν προβληματίσει περισσότερο μέσα από την επαγγελματική μου εμπειρία αλλά και μέσα από τις προσωπικές μου σχέσεις είναι πόσο δύσκολο μας είναι να ακούμε πραγματικά. Όχι επειδή δεν ενδιαφερόμαστε. Συνήθως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Ενδιαφερόμαστε τόσο πολύ, ώστε αισθανόμαστε ότι πρέπει αμέσως να κάνουμε κάτι. Όταν ένας άνθρωπος που αγαπάμε μας πει ότι φοβάται, αγχώνεται ή δεν είναι καλά, θέλουμε να τον βοηθήσουμε να αισθανθεί καλύτερα. Έτσι του λέμε «μην το σκέφτεσαι», «όλα θα πάνε καλά», «πρέπει να είσαι δυνατός», «δες το θετικά» ή του διηγούμαστε μια δική μας αντίστοιχη εμπειρία. Οι περισσότερες από αυτές τις αντιδράσεις ξεκινούν από καλή πρόθεση. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στο να προσπαθώ να ανακουφίσω κάποιον και στο να μπορώ πραγματικά να μείνω για λίγο μαζί του μέσα σε αυτό που βιώνει.
Ίσως επειδή έχουμε συνηθίσει να αντιμετωπίζουμε σχεδόν τα πάντα ως προβλήματα που χρειάζονται λύση. Αν κάποιος έχει ένα πρόβλημα στη δουλειά, ψάχνουμε τι πρέπει να κάνει. Αν δυσκολεύεται σε μια σχέση, του λέμε αν πρέπει να μείνει ή να φύγει. Αν έχει άγχος, του προτείνουμε τρόπους να το μειώσει. Αν αισθάνεται μόνος, του λέμε να βγει περισσότερο. Υπάρχουν φορές που όλα αυτά είναι χρήσιμα. Υπάρχουν όμως και στιγμές που ο άνθρωπος δεν ζητά ακόμη λύση. Προσπαθεί απλώς να καταλάβει τι του συμβαίνει. Και αυτό χρειάζεται χρόνο.
Το φετινό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, «Lived experiences heard: real voices, real change», έχει για μένα ιδιαίτερη σημασία ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Η έμφαση στις πραγματικές εμπειρίες των ανθρώπων υπενθυμίζει ότι όταν μιλάμε για ψυχική υγεία δεν μιλάμε μόνο για στατιστικές, διαγνώσεις και θεραπευτικά πρωτόκολλα. Μιλάμε για ανθρώπους και για διαφορετικές ζωές, σχέσεις, φόβους, απώλειες και τρόπους με τους οποίους ο καθένας βιώνει αυτό που του συμβαίνει. Το να ακουστεί αυτή η εμπειρία δεν είναι μια τυπική διαδικασία. Είναι μέρος της ίδιας της φροντίδας.
Και αυτό είναι κάτι που δεν αφορά μόνο τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε στις σχέσεις μας. Πόσες φορές έχουμε ακούσει κάποιον και, πριν τελειώσει τη φράση του, έχουμε ήδη αποφασίσει τι θα του απαντήσουμε; Πόσες φορές έχουμε πει «κι εγώ το έχω περάσει» επειδή θέλουμε να δείξουμε ότι καταλαβαίνουμε, χωρίς να έχουμε πρώτα προσπαθήσει να καταλάβουμε τι ακριβώς σημαίνει αυτή η εμπειρία για τον συγκεκριμένο άνθρωπο; Η ενσυναίσθηση δεν σημαίνει ότι πρέπει να έχουμε ζήσει το ίδιο πράγμα. Σημαίνει ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε πως αυτό που βιώνει ο άλλος είναι πραγματικό για εκείνον, ακόμη κι αν εμείς θα το διαχειριζόμασταν διαφορετικά.
Υπάρχει επίσης κάτι που συχνά δυσκολεύει την αναζήτηση βοήθειας: η ιδέα ότι πρέπει να μπορούμε να τα καταφέρουμε μόνοι μας. Έχουμε μάθει να θαυμάζουμε την αντοχή, την αυτονομία και την ικανότητα να συνεχίζουμε παρά τις δυσκολίες. Όλα αυτά είναι σημαντικά. Όμως η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζομαι κανέναν. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να μπορώ να διαχειριστώ κάθε δυσκολία χωρίς υποστήριξη. Μερικές φορές η πιο ώριμη μορφή φροντίδας του εαυτού είναι ακριβώς η αναγνώριση ότι κάτι με ξεπερνά αυτή την περίοδο και ότι χρειάζομαι έναν ασφαλή χώρο για να το επεξεργαστώ.
Η ψυχοθεραπεία, τουλάχιστον όπως την αντιλαμβάνομαι μέσα από τη δική μου δουλειά, δεν είναι ένας χώρος στον οποίο κάποιος έρχεται για να του πει ένας άλλος άνθρωπος πώς να ζήσει τη ζωή του. Είναι ένας χώρος όπου μπορεί να αρχίσει να παρατηρεί τον εαυτό του με μεγαλύτερη ειλικρίνεια. Να δει μοτίβα που επαναλαμβάνονται, να καταλάβει γιατί κάποιες καταστάσεις τον επηρεάζουν τόσο, να συνδέσει το παρόν με προηγούμενες εμπειρίες και, κυρίως, να αποκτήσει μεγαλύτερη ελευθερία στις επιλογές του. Δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία χρειάζεται ψυχοθεραπεία. Σημαίνει όμως ότι δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι να φτάσουμε στα όριά μας για να ζητήσουμε βοήθεια.
Ίσως, λοιπόν, η 10η Οκτωβρίου να είναι μια καλή ευκαιρία όχι μόνο να μιλήσουμε για την ψυχική υγεία, αλλά να παρατηρήσουμε λίγο περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας και στους ανθρώπους γύρω μας. Να δούμε αν υπάρχει κάποιος που έχει αρχίσει να απομονώνεται, κάποιος που λέει συνεχώς «είμαι καλά» αλλά μοιάζει να μην είναι, ή ακόμη και τον ίδιο μας τον εαυτό, όταν για μεγάλο χρονικό διάστημα προσπαθούμε να λειτουργούμε σαν να μη συμβαίνει τίποτα.
Γιατί η ψυχική υγεία δεν προστατεύεται μόνο όταν υπάρχει ένα πρόβλημα. Προστατεύεται και στις μικρές καθημερινές στιγμές όπου επιτρέπουμε στον εαυτό μας να αναγνωρίσει αυτό που αισθάνεται, να μιλήσει χωρίς φόβο ότι θα κριθεί και να ζητήσει βοήθεια όταν τη χρειάζεται. Και ίσως, τελικά, ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για την ψυχική υγεία —τη δική μας και των ανθρώπων που έχουμε δίπλα μας— είναι κάτι που μοιάζει απλό αλλά δεν είναι πάντα εύκολο: να δημιουργήσουμε λίγο περισσότερο χώρο για να ακουστεί αυτό που πραγματικά συμβαίνει μέσα μας.
—
Γιώργος Ιωάννου
Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou
Η εμπιστοσύνη στον ειδικό δεν σημαίνει τυφλή εμπιστοσύνη
Το τελευταίο διάστημα έχει δημιουργηθεί έντονη ανησυχία γύρω από την παροχή υπηρεσιών υγείας από ανθρώπους που μπορεί να μην έχουν την απαραίτητη κατάρτιση ή να ξεπερνούν τα όρια της ειδικότητάς τους. Η συζήτηση αυτή αφορά και την ψυχική υγεία, έναν χώρο στον οποίο χρησιμοποιούνται πολλοί διαφορετικοί τίτλοι και ο ενδιαφερόμενος δεν γνωρίζει πάντα ποιος είναι πραγματικά κατάλληλος να τον βοηθήσει.
Το ίδιο ερώτημα συναντώ συχνά και στο γραφείο. Άνθρωποι που έρχονται για πρώτη φορά με ρωτούν ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον ψυχολόγο, τον ψυχίατρο και τον ψυχοθεραπευτή ή αν ένας σύμβουλος…
Online όλη μέρα, διαθέσιμοι σε όλους — αλλά πότε είμαστε διαθέσιμοι στον εαυτό μας;
Μπαίνω στο λεωφορείο και σχεδόν μηχανικά κοιτάζω γύρω μου. Ένας νεαρός κάθεται με τα ακουστικά του και σκρολάρει στο κινητό. Δίπλα του μια γυναίκα γράφει ένα μήνυμα, το σβήνει, το ξαναγράφει και τελικά το στέλνει. Λίγο πιο πίσω, κάποιος κοιτάζει την οθόνη του κάθε λίγα δευτερόλεπτα, σαν να περιμένει κάτι. Ένα μήνυμα, μια απάντηση, ένα email, ένα like, μια ειδοποίηση.
Κοιτάζω και το δικό μου κινητό. Έχω πει πολλές φορές στον εαυτό μου ότι «δεν χρειάζεται να το κοιτάξω τώρα». Κι όμως, το χέρι πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στην τσέπη. Όχι επειδή περιμένω απαραίτητα κάτι σημαντικό, αλλά…
Η Οδύσσεια μέσα μας: Το ταξίδι της ψυχικής ανθεκτικότητας
Η ιδέα για αυτό το άρθρο γεννήθηκε μέσα από μια συζήτηση με δύο δικούς μου ανθρώπους, σε μια παραλία, κοιτάζοντας τη θάλασσα και τα κύματά της. Μιλώντας για τη ζωή, τις δυσκολίες, τις αλλαγές και τις διαδρομές που ο καθένας μας καλείται να διανύσει, η σκέψη πήγε στην Οδύσσεια. Ίσως γιατί η θάλασσα, με την ηρεμία αλλά και την απρόβλεπτη δύναμή της, μοιάζει αρκετά με το ίδιο το ταξίδι της ζωής. Άλλοτε είναι γαλήνια και άλλοτε γεμάτη κύματα. Δεν μπορούμε πάντα να επιλέξουμε τη θάλασσα ή τον καιρό· μπορούμε όμως να μάθουμε να ταξιδεύουμε μέσα τους.
Η Οδύσσεια είναι ένα από τα πιο διαχρονικά…
Digital Burnout: Όταν ο εγκέφαλος κουράζεται πριν από εμάς
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο εγκέφαλος δουλεύει ασταμάτητα, συχνά πριν καν ξεκινήσει η μέρα μας. Το τηλέφωνο χτυπάει, οι ειδοποιήσεις μας τραβούν την προσοχή, ο πλουραλισμός πληροφοριών μας εξουθενώνει και η ανάγκη για “διαθεσιμότητα” μας κρατά σε μόνιμο συναγερμό. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως digital burnout, δεν αφορά μόνο επαγγελματίες υψηλών απαιτήσεων ή αθλητές. Αφορά όλους μας.
Για πολλούς ανθρώπους, η πρώτη στιγμή της ημέρας είναι ήδη μια μικρή μάχη. Πριν προλάβουμε καν να πάρουμε μια βαθιά ανάσα, το μυαλό μας έχει φορτωθεί με μηνύματα, ειδήσεις, απαιτήσεις και συγκρίσεις.…
Η ψυχολογία της πληροφορίας σε καιρό πολέμου: Υπερπληροφόρηση & doomscrolling
Τον τελευταίο καιρό, οι πολεμικές συγκρούσεις φαίνεται να πολλαπλασιάζονται σε όλο τον κόσμο. Από τον πόλεμο στο Ιράν μέχρι την Ουκρανία και την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, η είδηση φτάνει παντού και συνεχώς. Δεν περιορίζεται μόνο στο κινητό ή τον υπολογιστή· την βλέπουμε στην τηλεόραση, την ακούμε στις συζητήσεις με φίλους ή ακόμα και στα οικογενειακά τραπέζια, όπου όλοι προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει και να ανταλλάξουν γνώμες.
Όταν συμβαίνει πόλεμος, η πληροφορία μπορεί να γίνει πηγή άγχους. Τα νέα, οι εικόνες…
Όταν το βλέμμα κολλάει στην οθόνη: Η ψυχολογία πίσω από το περπάτημα με κινητό ή ακουστικά
Τον τελευταίο καιρό, με τους νέους κώδικες κυκλοφορίας και τα αυστηρότερα πρόστιμα για τη χρήση κινητού στην οδήγηση, παρατηρώ κάτι που με βάζει σε σκέψεις. Ενώ οι οδηγοί φαίνεται να προσέχουν περισσότερο, οι πεζοί μοιάζουν να κάνουν το αντίθετο: περπατούν με σκυμμένο κεφάλι στην οθόνη, με ακουστικά που απομονώνουν κάθε ήχο γύρω τους ή μιλώντας στο τηλέφωνο χωρίς επίγνωση του περιβάλλοντος. Μια συνήθεια που εμφανίζεται αθώα, καθημερινή, σχεδόν φυσική — κι όμως κρύβει πίσω της βαθύτερες ψυχολογικές διεργασίες.
Το κινητό τηλέφωνο έχει μετατραπεί από απλό εργαλείο σε μια προέκταση του…
Η δύναμη των μικρών στιγμών: πώς οι micro-joys αλλάζουν τη ζωή μας
Στη ζωή μας τείνουμε να περιμένουμε τις μεγάλες αλλαγές για να νιώσουμε χαρούμενοι: μια προαγωγή στη δουλειά, η αγορά ή μετακόμιση σε καινούργιο σπίτι, η αγορά αυτοκινήτου, ένα μεγάλο ταξίδι, ένας σημαντικός αγώνας, η έναρξη ή η αλλαγή μιας σοβαρής σχέσης ή η ενός απόκτηση παιδιού. Όμως η επιστήμη της ψυχολογίας δείχνει πως οι πιο ουσιαστικές πηγές ευτυχίας δεν βρίσκονται απαραίτητα στα «μεγάλα» αλλά στις μικρο-στιγμές χαράς — εκείνα τα φαινομενικά μικρά γεγονότα που μπορούν να αλλάξουν τη διάθεσή μας μέσα στην ημέρα.
Τι είναι οι micro-joys;
Τεχνητή Νοημοσύνη Παντού: Πότε η Υπερβολή Γίνεται Παγίδα;
Στους διαδρόμους της δουλειάς, στις παρέες στον δρόμο, ακόμη και μέσα στο γραφείο μου, η λέξη ChatGPT ακούγεται όλο και πιο συχνά. Είναι σχεδόν σαν να έχει γίνει ένας "αόρατος σύμβουλος" που οι άνθρωποι κουβαλούν μαζί τους παντού: στο κινητό, στον υπολογιστή, στο μυαλό τους. Άνθρωποι που έρχονται για ψυχολογική στήριξη, μου περιγράφουν πώς το χρησιμοποιούν καθημερινά — για να οργανώσουν τη σκέψη τους, να βάλουν σε τάξη τα συναισθήματά τους, να γράψουν δύσκολα μηνύματα ή ακόμη και να πάρουν αποφάσεις ζωής. Άλλοι το αξιοποιούν για να εμπνευστούν, να βρουν λύσεις σε επαγγελματικά…
Μήπως βρίσκομαι σε ένα τοξικό πλαίσιο εργασίας;
Σπανίως συναντάω ανθρώπους στο γραφείο μου οι οποίοι δεν έχουν να διηγηθούν έστω και μία προσωπική τους εμπειρία τοξικού εργασιακού περιβάλλοντος. Παρότι περνάμε μεγάλο κομμάτι της ημέρας μας στον χώρο εργασία μας, δεν είναι λίγοι οι εργαζόμενοι που αναγκάζονται να ενεργοποιήσουν στοιχεία της ανθεκτικότητας ή της υπομονής τους για να μπορέσουν να επιβιώσουν στη δουλειά τους, ενώ σε ένα ακόμη χειρότερο σενάριο, αυτοί που βιώνουν έντονο συναίσθημα δυσφορίας καθόλη τη διάρκεια της εργασιακής τους ημέρας. Για να μπορέσουμε να αντιστρέψουμε μία νοσηρή κατάσταση στον χώρο εργασίας μας και να την εξυγιάνουμε, θα πρέπει πρώτα να αντιληφθούμε ότι βρισκόμαστε…
Αφού το θες, διεκδίκησε το
Μήπως κάποιες από αυτές τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές σας φαίνονται οικίες; Λέτε «ναι» σε οτιδήποτε οι συγγενείς ή φίλοι σας ζητάνε, ακόμα και αν το θεωρείτε ότι είναι άδικο ή υπερβολικό; Νιώθετε αμηχανία ή ντροπή όταν εκφράζετε τα συναισθήματά σας; Δεν ζητάτε κάτι, γιατί προσπαθείτε να αποφύγετε την κριτική ή φοβάστε την απόρριψη; Σκεφτήκατε ότι αν εκφραζόσασταν θα φαινόσασταν εγωιστές και μπορεί να μην άρεσε στους άλλους; Ή μήπως γίνεστε επιθετικοί, απαιτητικοί, επικριτικοί έχοντας στο μυαλό σας το αυτονόητο δικαίωμα, ότι θέλετε να γίνει πάντα το δικό σας, με αποτέλεσμα να χάνετε τον έλεγχο και να οδηγείστε σε απρεπείς συμπεριφορές;…
Επιθετική Οδήγηση
Η καθημερινή τριβή με το φαινόμενο της επιθετικής οδήγησης, ήταν το ερέθισμα που με ώθησε στο συγκεκριμένο άρθρο, γιατί σχεδόν κάθε μέρα θα χρειαστεί να μετακινηθώ στους δρόμους, η κατάσταση που θα συναντήσω θα είναι περίπου η ίδια: σύγχυση, νεύρα και έντονη ανυπομονησία. Θα έρθω αντιμέτωπος με οδηγούς, οι οποίοι παραβιάζουν τα όρια ταχύτητας και τους σηματοδότες, αλλάζουν λωρίδες χωρίς έλεγχο ή προειδοποίηση, χρησιμοποιούν το κορνάρισμα και οδηγούν απρόσεκτα (χρήση κινητών τηλεφώνων, μέσων κοινωνικής δικτύωσης, email). Κάποιες φορές οι συμπεριφορές εξελίσσονται σε πιο έντονες αντιπαραθέσεις καταλήγοντας σε εξύβριση, αγενείς χειρονομίες, απειλές…
Ασθένεια ή απλά μια κακή συνήθεια;
«Βρίσκεσαι έξω..Μπορείς να δεις το κινητό σου τηλέφωνο εδώ και τώρα; Είναι σίγουρα το δικό σου ή κάποιου άλλου; Αν όχι, που είναι το τηλέφωνο σου τότε; Μήπως είναι στη τσάντα σου ή μήπως στο σακάκι σου; Μήπως το κρατάς στο χέρι σου; Πιθανώς να το έχασες! Η καρδιά σου χτυπάει γρήγορα, οι παλμοί σου μεγαλώνουν και ιδρώνεις όταν νομίζεις ότι έχεις χάσει το κινητό σου. Δεν πηγαίνεις πουθενά χωρίς αυτό!»
Οι περισσότεροι από εμάς έχουν σκεφθεί κάτι παρόμοιο και έχουν βρεθεί στην αντίστοιχη θέση. Συνήθως νιώθουν άγχος, θλίψη, απογοήτευση και εκνευρισμό. Η αλήθεια είναι, ότι κάθε μέρα που…
30 Συμβουλές που θα σε βοηθήσουν να εγκλιματιστείς στη φοιτητική σου ζωή
Ίσως στο Λύκειο να ήσουν πρόεδρος της τάξης, να ήσουν μέλος μιας ομάδας ή να είχες μια μικρή ή μεγάλη παρέα, ή να ήσουν άριστος μαθητής, ή να προτιμούσες να περάσεις το διάλειμμα σου διαβάζοντας. Στην πραγματικότητα, αυτό δεν έχει απαραίτητα σημασία για το τι έκανες στο σχολείο, τώρα που θα κάνεις μετάβαση στη φοιτητική σου ζωή. Οι αποφάσεις και οι επιλογές, που θα πάρεις στη διάρκεια του πρώτου έτους, θα έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην υπόλοιπη εμπειρία των φοιτητικών χρόνων σου, καθώς σύμφωνα με έρευνες αρκετοί είναι οι φοιτητές που δεν καταφέρνουν να ολοκληρώσουν επιτυχώς τις σπουδές τους. Αλλά περίμενε! Αυτό το άρθρο δε σημαίνει ότι πρέπει να…