Η εμπιστοσύνη στον ειδικό δεν σημαίνει τυφλή εμπιστοσύνη
Το τελευταίο διάστημα έχει δημιουργηθεί έντονη ανησυχία γύρω από την παροχή υπηρεσιών υγείας από ανθρώπους που μπορεί να μην έχουν την απαραίτητη κατάρτιση ή να ξεπερνούν τα όρια της ειδικότητάς τους. Η συζήτηση αυτή αφορά και την ψυχική υγεία, έναν χώρο στον οποίο χρησιμοποιούνται πολλοί διαφορετικοί τίτλοι και ο πολίτης δεν γνωρίζει πάντα ποιος είναι πραγματικά κατάλληλος να τον βοηθήσει.
Το ίδιο ερώτημα συναντώ συχνά και στο γραφείο. Άνθρωποι που έρχονται για πρώτη φορά με ρωτούν ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον ψυχολόγο, τον ψυχίατρο και τον ψυχοθεραπευτή ή αν ένας σύμβουλος ψυχικής υγείας και ένας life coach μπορούν να προσφέρουν την ίδια βοήθεια. Κάποιοι έχουν ήδη απευθυνθεί σε διαφορετικούς επαγγελματίες χωρίς να γνωρίζουν ακριβώς τις σπουδές, την κατάρτιση και τα όρια του καθενός.
Οι ερωτήσεις αυτές είναι απόλυτα δικαιολογημένες, καθώς οι διαφορετικοί τίτλοι συχνά προκαλούν σύγχυση. Όταν αντιμετωπίζουμε μια δυσκολία στη σωματική ή την ψυχική μας υγεία, μπορεί να φοβόμαστε, να υποφέρουμε ή να αναζητούμε επειγόντως μια λύση. Είναι φυσικό, λοιπόν, να εμπιστευόμαστε εκείνον που παρουσιάζεται ως ειδικός.
Η εμπιστοσύνη, όμως, δεν σημαίνει ότι δεχόμαστε χωρίς ερωτήσεις όσα ακούμε. Έχουμε δικαίωμα να γνωρίζουμε την ιδιότητα, τις σπουδές και την εκπαίδευση του επαγγελματία στον οποίο απευθυνόμαστε.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στον χώρο της ψυχικής υγείας. Ποια είναι, λοιπόν, η διαφορά ανάμεσα στον ψυχίατρο, τον ψυχολόγο, τον ψυχοθεραπευτή, τον σύμβουλο ψυχικής υγείας και τον life coach;
Ο ψυχίατρος είναι γιατρός που έχει ολοκληρώσει την ειδικότητα της Ψυχιατρικής. Μπορεί να κάνει διάγνωση, να προτείνει ιατρική παρακολούθηση και να συνταγογραφήσει φαρμακευτική αγωγή. Εάν έχει εκπαιδευτεί επιπλέον σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, μπορεί να παρέχει και ψυχοθεραπεία.
Ο ψυχολόγος είναι πτυχιούχος πανεπιστημιακού Τμήματος Ψυχολογίας και διαθέτει την προβλεπόμενη βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος. Μπορεί να προσφέρει ψυχολογική αξιολόγηση, συμβουλευτική και υποστήριξη. Δεν είναι γιατρός και δεν συνταγογραφεί φάρμακα. Για να παρέχει ψυχοθεραπεία, είναι σημαντικό να έχει ολοκληρώσει και την αντίστοιχη εξειδίκευση.
Ο ψυχοθεραπευτής έχει εκπαιδευτεί σε μια συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, όπως η Γνωσιακή-Συμπεριφορική, η Συστημική ή η Ψυχαναλυτική. Ο τίτλος από μόνος του δεν μας πληροφορεί πάντοτε για τις βασικές σπουδές του επαγγελματία. Γι’ αυτό μπορούμε να ρωτήσουμε ποια είναι η αρχική του ιδιότητα, πού εκπαιδεύτηκε, πόσο διήρκεσε η εκπαίδευσή του και αν έχει κλινική εποπτεία.
Ο όρος σύμβουλος ψυχικής υγείας χρησιμοποιείται από ανθρώπους με διαφορετικές εκπαιδεύσεις. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιος είναι ψυχολόγος ή ψυχίατρος. Χρειάζεται, επομένως, να εξετάζουμε τις βασικές σπουδές, την ειδική κατάρτιση και τα όρια μέσα στα οποία εργάζεται.
Ο life coach ασχολείται συνήθως με τον καθορισμό στόχων, την οργάνωση, την προσωπική ανάπτυξη και τις αλλαγές στην καθημερινότητα. Το coaching δεν αποτελεί ψυχοθεραπεία. Ο τίτλος του life coach από μόνος του δεν επιτρέπει σε κάποιον να κάνει διάγνωση ή να αναλαμβάνει τη θεραπεία ψυχικών διαταραχών.
Όταν υπάρχουν κρίσεις πανικού, κατάθλιψη, ψυχικό τραύμα, διατροφικές διαταραχές ή άλλες σοβαρές δυσκολίες, χρειάζεται αξιολόγηση από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Το να ζητάμε πληροφορίες δεν είναι αγένεια ούτε ένδειξη καχυποψίας. Είναι δικαίωμά μας. Ένας υπεύθυνος επαγγελματίας μπορεί να εξηγήσει με σαφήνεια την ιδιότητά του, τις σπουδές του, την προσέγγιση που ακολουθεί και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να μας βοηθήσει. Αναγνωρίζει, επίσης, τα όριά του και παραπέμπει σε άλλον ειδικό όταν το αίτημα ξεπερνά τις γνώσεις ή τις αρμοδιότητές του.
Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος με έντονες κρίσεις πανικού μπορεί να χρειάζεται ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, αλλά και αξιολόγηση από ψυχίατρο όταν τα συμπτώματα είναι σοβαρά. Ένα παιδί με σημαντικές δυσκολίες στη συμπεριφορά μπορεί να χρειάζεται συνεργασία ψυχολόγου, παιδοψυχιάτρου, οικογένειας και σχολείου. Η σωστή φροντίδα δεν βασίζεται πάντα σε έναν μόνο επαγγελματία, αλλά συχνά στη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων.
Χρειάζεται να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν κάποιος υπόσχεται άμεση θεραπεία, εγγυημένο αποτέλεσμα ή λύση για κάθε πρόβλημα. Η ψυχική υγεία είναι σύνθετη και καμία σοβαρή θεραπευτική διαδικασία δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι όλα θα αλλάξουν γρήγορα.
Η ευθύνη, ωστόσο, δεν μπορεί να ανήκει μόνο στον άνθρωπο που ζητά βοήθεια. Ο πολίτης δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει όλες τις επαγγελματικές προϋποθέσεις ούτε να ελέγχει μόνος του κάθε υπηρεσία. Οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να παρέχουν σαφείς πληροφορίες, να πραγματοποιούν ουσιαστικούς ελέγχους και να προστατεύουν τους πολίτες από ανθρώπους που παρουσιάζουν προσόντα τα οποία δεν διαθέτουν.
Από την πλευρά μας, μπορούμε να ρωτάμε:
- Ποια είναι η βασική σας ιδιότητα;
- Ποιες σπουδές και ποια ειδική εκπαίδευση έχετε ολοκληρώσει;
- Διαθέτετε την απαραίτητη άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος;
- Έχετε εμπειρία στη δυσκολία που αντιμετωπίζω;
- Τι περιλαμβάνει η διαδικασία και ποιος είναι ο στόχος της;
- Πότε χρειάζεται συνεργασία ή παραπομπή σε άλλον ειδικό;
Η υγιής εμπιστοσύνη δεν σημαίνει φόβο, σιωπή ή τυφλή αποδοχή. Σημαίνει ότι ακούμε τον ειδικό, αλλά παραμένουμε ενεργοί στις αποφάσεις που αφορούν την υγεία μας.
Μια ασφαλής θεραπευτική σχέση βασίζεται στη γνώση, στη διαφάνεια, στον σεβασμό και στην ελευθερία να κάνουμε ερωτήσεις.
—
Γιώργος Ιωάννου
Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou
Online όλη μέρα, διαθέσιμοι σε όλους — αλλά πότε είμαστε διαθέσιμοι στον εαυτό μας;
Μπαίνω στο λεωφορείο και σχεδόν μηχανικά κοιτάζω γύρω μου. Ένας νεαρός κάθεται με τα ακουστικά του και σκρολάρει στο κινητό. Δίπλα του μια γυναίκα γράφει ένα μήνυμα, το σβήνει, το ξαναγράφει και τελικά το στέλνει. Λίγο πιο πίσω, κάποιος κοιτάζει την οθόνη του κάθε λίγα δευτερόλεπτα, σαν να περιμένει κάτι. Ένα μήνυμα, μια απάντηση, ένα email, ένα like, μια ειδοποίηση.
Κοιτάζω και το δικό μου κινητό. Έχω πει πολλές φορές στον εαυτό μου ότι «δεν χρειάζεται να το κοιτάξω τώρα». Κι όμως, το χέρι πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στην τσέπη. Όχι επειδή περιμένω απαραίτητα κάτι σημαντικό, αλλά…
Η Οδύσσεια μέσα μας: Το ταξίδι της ψυχικής ανθεκτικότητας
Η ιδέα για αυτό το άρθρο γεννήθηκε μέσα από μια συζήτηση με δύο δικούς μου ανθρώπους, σε μια παραλία, κοιτάζοντας τη θάλασσα και τα κύματά της. Μιλώντας για τη ζωή, τις δυσκολίες, τις αλλαγές και τις διαδρομές που ο καθένας μας καλείται να διανύσει, η σκέψη πήγε στην Οδύσσεια. Ίσως γιατί η θάλασσα, με την ηρεμία αλλά και την απρόβλεπτη δύναμή της, μοιάζει αρκετά με το ίδιο το ταξίδι της ζωής. Άλλοτε είναι γαλήνια και άλλοτε γεμάτη κύματα. Δεν μπορούμε πάντα να επιλέξουμε τη θάλασσα ή τον καιρό· μπορούμε όμως να μάθουμε να ταξιδεύουμε μέσα τους.
Η Οδύσσεια είναι ένα από τα πιο διαχρονικά…
Digital Burnout: Όταν ο εγκέφαλος κουράζεται πριν από εμάς
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο εγκέφαλος δουλεύει ασταμάτητα, συχνά πριν καν ξεκινήσει η μέρα μας. Το τηλέφωνο χτυπάει, οι ειδοποιήσεις μας τραβούν την προσοχή, ο πλουραλισμός πληροφοριών μας εξουθενώνει και η ανάγκη για “διαθεσιμότητα” μας κρατά σε μόνιμο συναγερμό. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως digital burnout, δεν αφορά μόνο επαγγελματίες υψηλών απαιτήσεων ή αθλητές. Αφορά όλους μας.
Για πολλούς ανθρώπους, η πρώτη στιγμή της ημέρας είναι ήδη μια μικρή μάχη. Πριν προλάβουμε καν να πάρουμε μια βαθιά ανάσα, το μυαλό μας έχει φορτωθεί με μηνύματα, ειδήσεις, απαιτήσεις και συγκρίσεις.…
Η ψυχολογία της πληροφορίας σε καιρό πολέμου: Υπερπληροφόρηση & doomscrolling
Τον τελευταίο καιρό, οι πολεμικές συγκρούσεις φαίνεται να πολλαπλασιάζονται σε όλο τον κόσμο. Από τον πόλεμο στο Ιράν μέχρι την Ουκρανία και την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, η είδηση φτάνει παντού και συνεχώς. Δεν περιορίζεται μόνο στο κινητό ή τον υπολογιστή· την βλέπουμε στην τηλεόραση, την ακούμε στις συζητήσεις με φίλους ή ακόμα και στα οικογενειακά τραπέζια, όπου όλοι προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει και να ανταλλάξουν γνώμες.
Όταν συμβαίνει πόλεμος, η πληροφορία μπορεί να γίνει πηγή άγχους. Τα νέα, οι εικόνες…
Όταν το βλέμμα κολλάει στην οθόνη: Η ψυχολογία πίσω από το περπάτημα με κινητό ή ακουστικά
Τον τελευταίο καιρό, με τους νέους κώδικες κυκλοφορίας και τα αυστηρότερα πρόστιμα για τη χρήση κινητού στην οδήγηση, παρατηρώ κάτι που με βάζει σε σκέψεις. Ενώ οι οδηγοί φαίνεται να προσέχουν περισσότερο, οι πεζοί μοιάζουν να κάνουν το αντίθετο: περπατούν με σκυμμένο κεφάλι στην οθόνη, με ακουστικά που απομονώνουν κάθε ήχο γύρω τους ή μιλώντας στο τηλέφωνο χωρίς επίγνωση του περιβάλλοντος. Μια συνήθεια που εμφανίζεται αθώα, καθημερινή, σχεδόν φυσική — κι όμως κρύβει πίσω της βαθύτερες ψυχολογικές διεργασίες.
Το κινητό τηλέφωνο έχει μετατραπεί από απλό εργαλείο σε μια προέκταση του…
Η δύναμη των μικρών στιγμών: πώς οι micro-joys αλλάζουν τη ζωή μας
Στη ζωή μας τείνουμε να περιμένουμε τις μεγάλες αλλαγές για να νιώσουμε χαρούμενοι: μια προαγωγή στη δουλειά, η αγορά ή μετακόμιση σε καινούργιο σπίτι, η αγορά αυτοκινήτου, ένα μεγάλο ταξίδι, ένας σημαντικός αγώνας, η έναρξη ή η αλλαγή μιας σοβαρής σχέσης ή η ενός απόκτηση παιδιού. Όμως η επιστήμη της ψυχολογίας δείχνει πως οι πιο ουσιαστικές πηγές ευτυχίας δεν βρίσκονται απαραίτητα στα «μεγάλα» αλλά στις μικρο-στιγμές χαράς — εκείνα τα φαινομενικά μικρά γεγονότα που μπορούν να αλλάξουν τη διάθεσή μας μέσα στην ημέρα.
Τι είναι οι micro-joys;
Τεχνητή Νοημοσύνη Παντού: Πότε η Υπερβολή Γίνεται Παγίδα;
Στους διαδρόμους της δουλειάς, στις παρέες στον δρόμο, ακόμη και μέσα στο γραφείο μου, η λέξη ChatGPT ακούγεται όλο και πιο συχνά. Είναι σχεδόν σαν να έχει γίνει ένας "αόρατος σύμβουλος" που οι άνθρωποι κουβαλούν μαζί τους παντού: στο κινητό, στον υπολογιστή, στο μυαλό τους. Άνθρωποι που έρχονται για ψυχολογική στήριξη, μου περιγράφουν πώς το χρησιμοποιούν καθημερινά — για να οργανώσουν τη σκέψη τους, να βάλουν σε τάξη τα συναισθήματά τους, να γράψουν δύσκολα μηνύματα ή ακόμη και να πάρουν αποφάσεις ζωής. Άλλοι το αξιοποιούν για να εμπνευστούν, να βρουν λύσεις σε επαγγελματικά…
Μήπως βρίσκομαι σε ένα τοξικό πλαίσιο εργασίας;
Σπανίως συναντάω ανθρώπους στο γραφείο μου οι οποίοι δεν έχουν να διηγηθούν έστω και μία προσωπική τους εμπειρία τοξικού εργασιακού περιβάλλοντος. Παρότι περνάμε μεγάλο κομμάτι της ημέρας μας στον χώρο εργασία μας, δεν είναι λίγοι οι εργαζόμενοι που αναγκάζονται να ενεργοποιήσουν στοιχεία της ανθεκτικότητας ή της υπομονής τους για να μπορέσουν να επιβιώσουν στη δουλειά τους, ενώ σε ένα ακόμη χειρότερο σενάριο, αυτοί που βιώνουν έντονο συναίσθημα δυσφορίας καθόλη τη διάρκεια της εργασιακής τους ημέρας. Για να μπορέσουμε να αντιστρέψουμε μία νοσηρή κατάσταση στον χώρο εργασίας μας και να την εξυγιάνουμε, θα πρέπει πρώτα να αντιληφθούμε ότι βρισκόμαστε…
Αφού το θες, διεκδίκησε το
Μήπως κάποιες από αυτές τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές σας φαίνονται οικίες; Λέτε «ναι» σε οτιδήποτε οι συγγενείς ή φίλοι σας ζητάνε, ακόμα και αν το θεωρείτε ότι είναι άδικο ή υπερβολικό; Νιώθετε αμηχανία ή ντροπή όταν εκφράζετε τα συναισθήματά σας; Δεν ζητάτε κάτι, γιατί προσπαθείτε να αποφύγετε την κριτική ή φοβάστε την απόρριψη; Σκεφτήκατε ότι αν εκφραζόσασταν θα φαινόσασταν εγωιστές και μπορεί να μην άρεσε στους άλλους; Ή μήπως γίνεστε επιθετικοί, απαιτητικοί, επικριτικοί έχοντας στο μυαλό σας το αυτονόητο δικαίωμα, ότι θέλετε να γίνει πάντα το δικό σας, με αποτέλεσμα να χάνετε τον έλεγχο και να οδηγείστε σε απρεπείς συμπεριφορές;…
Επιθετική Οδήγηση
Η καθημερινή τριβή με το φαινόμενο της επιθετικής οδήγησης, ήταν το ερέθισμα που με ώθησε στο συγκεκριμένο άρθρο, γιατί σχεδόν κάθε μέρα θα χρειαστεί να μετακινηθώ στους δρόμους, η κατάσταση που θα συναντήσω θα είναι περίπου η ίδια: σύγχυση, νεύρα και έντονη ανυπομονησία. Θα έρθω αντιμέτωπος με οδηγούς, οι οποίοι παραβιάζουν τα όρια ταχύτητας και τους σηματοδότες, αλλάζουν λωρίδες χωρίς έλεγχο ή προειδοποίηση, χρησιμοποιούν το κορνάρισμα και οδηγούν απρόσεκτα (χρήση κινητών τηλεφώνων, μέσων κοινωνικής δικτύωσης, email). Κάποιες φορές οι συμπεριφορές εξελίσσονται σε πιο έντονες αντιπαραθέσεις καταλήγοντας σε εξύβριση, αγενείς χειρονομίες, απειλές…
Ασθένεια ή απλά μια κακή συνήθεια;
«Βρίσκεσαι έξω..Μπορείς να δεις το κινητό σου τηλέφωνο εδώ και τώρα; Είναι σίγουρα το δικό σου ή κάποιου άλλου; Αν όχι, που είναι το τηλέφωνο σου τότε; Μήπως είναι στη τσάντα σου ή μήπως στο σακάκι σου; Μήπως το κρατάς στο χέρι σου; Πιθανώς να το έχασες! Η καρδιά σου χτυπάει γρήγορα, οι παλμοί σου μεγαλώνουν και ιδρώνεις όταν νομίζεις ότι έχεις χάσει το κινητό σου. Δεν πηγαίνεις πουθενά χωρίς αυτό!»
Οι περισσότεροι από εμάς έχουν σκεφθεί κάτι παρόμοιο και έχουν βρεθεί στην αντίστοιχη θέση. Συνήθως νιώθουν άγχος, θλίψη, απογοήτευση και εκνευρισμό. Η αλήθεια είναι, ότι κάθε μέρα που…
30 Συμβουλές που θα σε βοηθήσουν να εγκλιματιστείς στη φοιτητική σου ζωή
Ίσως στο Λύκειο να ήσουν πρόεδρος της τάξης, να ήσουν μέλος μιας ομάδας ή να είχες μια μικρή ή μεγάλη παρέα, ή να ήσουν άριστος μαθητής, ή να προτιμούσες να περάσεις το διάλειμμα σου διαβάζοντας. Στην πραγματικότητα, αυτό δεν έχει απαραίτητα σημασία για το τι έκανες στο σχολείο, τώρα που θα κάνεις μετάβαση στη φοιτητική σου ζωή. Οι αποφάσεις και οι επιλογές, που θα πάρεις στη διάρκεια του πρώτου έτους, θα έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην υπόλοιπη εμπειρία των φοιτητικών χρόνων σου, καθώς σύμφωνα με έρευνες αρκετοί είναι οι φοιτητές που δεν καταφέρνουν να ολοκληρώσουν επιτυχώς τις σπουδές τους. Αλλά περίμενε! Αυτό το άρθρο δε σημαίνει ότι πρέπει να…