Οι επιδράσεις του COVID-19 στον αθλητισμό

Πέρσι, μετά τον τερματισμό μου στο Σπάρταθλον, έγραψα ένα εσωτερικό ημερολόγιο. Θυμάμαι έντονα τη σωματική δυσκολία εκείνου του αγώνα. Το στομάχι μου με ταλαιπωρούσε, το σώμα μου αντιστεκόταν και το άγχος για το αν θα φτάσω στη Σπάρτη ήταν διαρκώς παρόν. Εκείνος ο αγώνας έμοιαζε, πολλές στιγμές, με αγώνα επιβίωσης. Φέτος επέστρεψα στην ίδια εκκίνηση και έφτασα ξανά στο άγαλμα του Λεωνίδα. Ο χρόνος μου ήταν 26 ώρες και 51 λεπτά. Σχεδόν 50 λεπτά γρηγορότερα από πέρσι. Κι όμως, αν με ρωτήσει κάποιος τι θα θυμάμαι περισσότερο από το φετινό Σπάρταθλον, δεν θα του πω τον χρόνο.

Θα του πω για τις στιγμές που το σώμα μου μπορούσε να συνεχίσει, αλλά το μυαλό μου χανόταν.

Δύο μέρες πριν από τον αγώνα, στην τελευταία μου προπόνηση, ένιωσα βαθιά ευγνωμοσύνη. Ήμουν υγιής. Μπορούσα να τρέξω. Μπορούσα να σταθώ ξανά κάτω από την Ακρόπολη, στην εκκίνηση ενός αγώνα που σημαίνει τόσα πολλά για μένα. Προσπάθησα να κρατήσω αυτό το συναίσθημα. Ήξερα, όμως, ότι στα 246 χιλιόμετρα δεν αρκεί να ξέρεις γιατί ξεκινάς. Υπάρχουν στιγμές που χρειάζεται να το ξαναβρείς.

Και φέτος χρειάστηκε να το ξαναβρώ πολλές φορές.

Το σώμα μου πήγαινε. Τα πόδια μου έκαναν τη δουλειά τους. Μέσα στο κεφάλι μου, όμως, οι σκέψεις άλλαζαν διαρκώς κατεύθυνση. Αμφέβαλλα, έχανα το κίνητρό μου, αναρωτιόμουν τι νόημα είχε να πιέζομαι τόσο. Υπήρχαν χιλιόμετρα στα οποία έτρεχα κανονικά, ενώ μέσα μου πάλευα να μείνω στον αγώνα.

Ίσως αυτή να ήταν η πιο μοναχική στιγμή του αγώνα: να φαίνομαι δυνατός, να συνεχίζω να τρέχω, και μέσα μου να ψάχνω έναν λόγο να μη σταματήσω. Κανείς δεν μπορούσε να δει πόση προσπάθεια χρειαζόταν μερικές φορές για ένα μόνο χιλιόμετρο. Κι όμως, κάθε φορά που κάποιος μου φώναζε το όνομά μου, ήταν σαν να άναβε ένα μικρό φως εκεί όπου οι σκέψεις είχαν σκοτεινιάσει.

Ως κλινικός αθλητικός ψυχολόγος, συναντώ στο γραφείο μου αθλητές που θέλουν να βελτιώσουν την απόδοσή τους, να διαχειριστούν την πίεση και να συνεχίσουν όταν οι σκέψεις τους δυσκολεύουν. Φέτος βρέθηκα ξανά στην άλλη πλευρά αυτής της συζήτησης. Δεν είχα απέναντί μου έναν αθλητή. Ήμουν εγώ ο αθλητής. Και το πιο δύσκολο κομμάτι της διαδρομής δεν ήταν πάντα αυτό που φαινόταν στον χάρτη.

Κάποια στιγμή μου ζητήθηκε, ως ψυχολόγος, να μιλήσω σε έναν αθλητή που σκεφτόταν να εγκαταλείψει. Του μίλησα. Προσπάθησα να τον ακούσω και να του δώσω κουράγιο για το επόμενο κομμάτι της διαδρομής. Όταν τελείωσε η κουβέντα μας, γύρισα στον δικό μου αγώνα. Η αλήθεια είναι πως εκείνη την ώρα ούτε εγώ ήξερα πώς θα φτάσω στον επόμενο σταθμό. Μου έμεινε αυτή η στιγμή: η φωνή με την οποία τον ενθάρρυνα, ενώ μέσα μου χρειαζόμουν κι εγώ λίγη από την ίδια καλοσύνη.

Δεν κατάφερνα κάθε φορά να αλλάξω όσα σκεφτόμουν. Προσπαθούσα να επιστρέψω σε κάτι μικρό και συγκεκριμένο: στον δρόμο μπροστά μου, στην αναπνοή μου, στο επόμενο βήμα. Όταν η Σπάρτη έμοιαζε υπερβολικά μακριά, έπαυα να σκέφτομαι τη Σπάρτη.

Χώρισα τον αγώνα σε 24 δεκάρια. Κάθε δέκα χιλιόμετρα ήταν μια μικρότερη διαδρομή που μπορούσα να χωρέσω στο μυαλό μου. Και σε πολλά από αυτά φανταζόμουν ότι έτρεχα μαζί με κάποιον δικό μου άνθρωπο. Τον έφερνα νοερά δίπλα μου. Μοιραζόμουν μαζί του τον δρόμο, του μιλούσα μέσα μου, έπαιρνα λίγη δύναμη και συνέχιζα.

Είχα πει πως τα τελευταία πέντε χιλιόμετρα θα τα κρατούσα για μένα. Ήθελα να τα χαρώ μόνος μου, να κοιτάξω πίσω και να νιώσω ότι τα κατάφερα. Τελικά, ήταν από τα πιο βασανιστικά χιλιόμετρα του αγώνα. Ένιωθα χαρά που πλησίαζα, πόνο και κούραση σε κάθε βήμα, συγκίνηση για όσα είχα ζήσει. 

Ένας οικογενειακός μου φίλος, που αντιμετωπίζει σοβαρό τραυματισμό και αυτή την περίοδο δεν μπορεί να τρέξει, μου είχε πει δύο μέρες πριν από την εκκίνηση: «Τρέξε πέντε με δέκα χιλιόμετρα για μένα». Τον σκέφτηκα πολλές φορές. Σε ένα από εκείνα τα δεκάρια, τον ένιωθα σαν να ήταν πραγματικά δίπλα μου. Σκεφτόμουν πόσο θα ήθελε να μπορεί να τρέξει. Εκείνη τη στιγμή η κούρασή μου βρήκε χώρο δίπλα στην ευγνωμοσύνη που μπορούσα εγώ να είμαι εκεί. Και έτρεξα για τους δυο μας.

Από το 15ο μέχρι περίπου το 70ό χιλιόμετρο, ένας άνθρωπος με μηχανή εμφανιζόταν ξανά και ξανά δίπλα μου. Ήταν εκεί για να υποστηρίξει άλλον αθλητή. Παρ’ όλα αυτά, κάθε φορά που με έβλεπε, μου φώναζε λόγια ενθάρρυνσης. Δεν μου έδωσε κάποια μαγική συμβουλή. Μου έδωσε το κουράγιο του, με τη φωνή του, τη στιγμή που το χρειαζόμουν. Δεν ξέρω αν κατάλαβε πόσο με βοήθησε. Εγώ δεν θα το ξεχάσω.

Στη διαδρομή συνάντησα και ανθρώπους που είχα καιρό να δω. Μια κουβέντα τους, ένα χαμόγελο, μια φωνή από την άκρη του δρόμου έμεναν μαζί μου για χιλιόμετρα. Έφταναν μηνύματα από φίλους, οικογένεια, συναθλητές, θεραπευομένους μου, ανθρώπους που γνωρίζω και άλλους που δεν έχω συναντήσει ποτέ. Κάποιοι δικοί μου άνθρωποι ήταν εκεί. Άλλοι βρίσκονταν μακριά, αλλά ήξερα ότι με σκέφτονταν. Όταν το μυαλό μου άρχιζε να χάνεται, θυμόμουν πως τόσοι άνθρωποι περίμεναν να μάθουν ότι συνεχίζω.

Και, βέβαια, ήταν η ομάδα υποστήριξής μου. Από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό. Στους σταθμούς, στις δύσκολες ώρες, στις στιγμές που μπορεί να μην έβρισκα πολλά λόγια να πω. Με φρόντιζαν, με άκουγαν, με ενθάρρυναν και με βοηθούσαν να ετοιμαστώ για το επόμενο κομμάτι. Ο χρόνος στον τερματισμό γράφει ένα όνομα. Μέσα σε εκείνες τις 26 ώρες και 51 λεπτά, όμως, χωρά η προσπάθεια όλων τους.

Θέλω επίσης να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους εθελοντές του Σπάρταθλον. Η ζεστασιά τους ήταν αισθητή σε όλη τη διαδρομή. Όταν έχεις τρέξει τόσες ώρες, ο τρόπος που κάποιος σε υποδέχεται σε έναν σταθμό μπορεί να σου δώσει ακριβώς αυτό που χρειάζεσαι για να φύγεις από εκεί και να συνεχίσεις.

Όταν έφτασα στη Σπάρτη, σκέφτηκα την προπόνηση εκείνη, δύο μέρες πριν από την εκκίνηση. Τότε ένιωθα ευγνώμων που μπορούσα να σταθώ ξανά στην αφετηρία. Τώρα νιώθω ακόμη μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη που μπόρεσα να διασχίσω όλη τη διαδρομή και να επιστρέψω από αυτήν έχοντας ζήσει τόσα πολλά.

Το φετινό Σπάρταθλον με εξάντλησε. Με έφερε αντιμέτωπο με σκέψεις που δεν περίμενα να με δυσκολέψουν τόσο. Μου έδωσε, όμως, και μια εικόνα που θέλω να κρατήσω: έναν άνθρωπο να προχωρά ενώ αμφιβάλλει, και γύρω του άλλους ανθρώπους να του θυμίζουν, ο καθένας με τον τρόπο του, ότι μπορεί να κάνει ακόμη ένα βήμα.

Αυτό το βήμα το έκανα ξανά και ξανά. Ώσπου έφτασα στον Λεωνίδα.

Πέρσι έμαθα ότι μπορώ να συνεχίσω όταν το σώμα μου υποφέρει. Φέτος έμαθα ότι μπορώ να συνεχίσω και όταν το μυαλό μου αμφιβάλλει. Και στις δύο διαδρομές υπήρχαν άνθρωποι που μου έδωσαν δύναμη ακριβώς τη στιγμή που τη χρειαζόμουν.

Στον Λεωνίδα έφτασα με τα δικά μου πόδια. Αλλά κανένα από αυτά τα βήματα δεν το έκανα μόνος.

Σας ευχαριστώ που ήσασταν μαζί μου στον δρόμο.

—

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Πριν από λίγες ημέρες είχα την πρώτη μου συνάντηση γνωριμίας με μια ομάδα νεαρών αθλητών. Σκοπός ήταν να γνωριστούμε, να συζητήσουμε για τον ρόλο του αθλητικού ψυχολόγου και να ακούσω πώς βιώνουν τα ίδια τα παιδιά την παρουσία τους στην ομάδα.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, τα ρώτησα ποι'α θεωρούν ότι είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας αθλητής στην ηλικία τους. Περίμενα ότι θα αναφερθούν κυρίως στο άγχος του αγώνα, στον φόβο του λάθους ή στη σχέση με τον προπονητή. Οι απαντήσεις τους, όμως, άνοιξαν ένα ευρύτερο και πολύ ενδιαφέρον θέμα.

«Πρέπει να προλαβαίνουμε και το σχολείο και την προπόνηση» «Μερικές φορές είμαστε ήδη κουρασμένοι πριν μπούμε στο γήπεδο» «Τι γίνεται όταν προσπαθείς, αλλά δεν σου βγαίνει τίποτα;»

Οι φράσεις αυτές περιγράφουν μια πραγματικότητα που συχνά δεν βλέπουμε ολόκληρη. Παρακολουθώντας έναν νεαρό αθλητή μέσα στο γήπεδο, είναι εύκολο να εστιάσουμε στην απόδοσή του. Να δούμε αν ήταν συγκεντρωμένος, αν ακολούθησε τις οδηγίες, αν προσπάθησε αρκετά ή αν έκανε λάθη. Δεν γνωρίζουμε όμως πάντοτε τι προηγήθηκε μέχρι να φτάσει εκεί.

Μπορεί να έχει ξυπνήσει από νωρίς, να έχει περάσει πολλές ώρες στο σχολείο, να έχει γράψει ένα δύσκολο διαγώνισμα και να σκέφτεται τις εργασίες που τον περιμένουν στο σπίτι. Ίσως να έχει προλάβει να φάει βιαστικά και να έχει περάσει αρκετή ώρα στις μετακινήσεις. Φτάνει, λοιπόν, στην προπόνηση κουβαλώντας ήδη ολόκληρη την ημέρα του. Και τότε ακούει: «Συγκεντρώσου», «τρέξε περισσότερο», «μην κάνεις πάλι το ίδιο λάθος».

Οι οδηγίες μπορεί να είναι σωστές και απαραίτητες. Ωστόσο, το παιδί δεν έχει κάθε ημέρα την ίδια δυνατότητα να ανταποκριθεί σε αυτές. Η μειωμένη συγκέντρωση ή η ένταση δεν σημαίνουν απαραίτητα αδιαφορία. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα συσσωρευμένης σωματικής και ψυχικής κόπωσης.

Όταν όλες οι απαιτήσεις συναντιούνται

Κανείς δεν χρειάζεται να ασκεί έντονη πίεση σε ένα παιδί για να αισθανθεί εκείνο πιεσμένο. Αρκεί μερικές φορές να προσπαθεί να ανταποκριθεί ταυτόχρονα σε πολλές διαφορετικές προσδοκίες. Να έχει καλούς βαθμούς. Να μην απουσιάζει από τις προπονήσεις. Να βελτιώνεται. Να ακούει τον προπονητή. Να μη δυσαρεστεί τους γονείς του. Να κερδίσει μια θέση στην ομάδα. Να μη δείξει ότι κουράστηκε ή ότι απογοητεύτηκε.

Το παιδί μπορεί σταδιακά να δημιουργήσει την πεποίθηση ότι πρέπει να είναι καλό παντού και κάθε ημέρα. Έτσι, ένα λάθος δεν παραμένει απλώς ένα λάθος. Αποκτά μεγαλύτερη σημασία και μετατρέπεται σε σκέψη:

«Αν δεν τα καταφέρω, θα απογοητεύσω τους άλλους» «Αν μείνω στον πάγκο, σημαίνει ότι δεν αξίζω» «Αν πω ότι κουράστηκα, θα πιστέψουν ότι δεν προσπαθώ».

Ας σκεφτούμε έναν αθλητή που μπαίνει σε έναν αγώνα αποφασισμένος να αποδείξει ότι αξίζει περισσότερο χρόνο συμμετοχής. Στην πρώτη του προσπάθεια κάνει ένα λάθος. Αντί να επιστρέψει αμέσως στην επόμενη φάση, αρχίζει να σκέφτεται τι θα πει ο προπονητής, αν θα αντικατασταθεί και τι θα σχολιάσουν οι γονείς του. Βρίσκεται ακόμη στο γήπεδο, αλλά η προσοχή του έχει παραμείνει στο προηγούμενο λάθος. Ο αθλητής αυτός δεν έχει ξεχάσει πώς να παίξει. Έχει εγκλωβιστεί στην ανάγκη να αποδείξει την αξία του.

Τι μπορεί να βοηθήσει;

Το πρώτο βήμα είναι να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τι βρίσκεται πίσω από τη συμπεριφορά του παιδιού. Η άρνηση να πάει στην προπόνηση, ο εκνευρισμός ή η μειωμένη προσπάθεια δεν σημαίνουν απαραίτητα αδιαφορία. Μπορεί να συνδέονται με σωματική κόπωση, άγχος απόδοσης, φόβο αποτυχίας ή κάποια δυσκολία μέσα στην ομάδα.

Το παιδί χρειάζεται χώρο και χρόνο για να αναγνωρίσει και να εκφράσει όσα αισθάνεται. Η ακρόαση χωρίς άμεση κριτική, πίεση ή συμβουλές βοηθά τους ενήλικες να καταλάβουν καλύτερα τις πραγματικές του ανάγκες.

Μετά από έναν αγώνα, είναι σημαντικό να μην εστιάζουμε αποκλειστικά στα λάθη, στο αποτέλεσμα ή στα λεπτά συμμετοχής. Η συζήτηση χρειάζεται να περιλαμβάνει ολόκληρη την εμπειρία του παιδιού: πώς ένιωσε, τι το δυσκόλεψε, τι κατάφερε και τι μπορεί να μάθει.

Παράλληλα, το λάθος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως φυσικό μέρος της αθλητικής εξέλιξης. Όταν ο νεαρός αθλητής φοβάται συνεχώς τις συνέπειές του, γίνεται πιο διστακτικός και χάνει την ελευθερία του μέσα στο παιχνίδι. Αντίθετα, ένα περιβάλλον που συνδυάζει σαφή όρια, υποστήριξη και εποικοδομητική ανατροφοδότηση τον βοηθάει να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και να συνεχίζει την προσπάθεια.

Στόχος δεν είναι να απομακρύνουμε κάθε απαίτηση ή δυσκολία, αλλά να βοηθήσουμε το παιδί να τις διαχειρίζεται χωρίς να αισθάνεται ότι δοκιμάζεται συνεχώς η αξία του.

Πίσω από τον αθλητή υπάρχει ένα παιδί

Η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν απαιτήσεις. Τα παιδιά χρειάζονται στόχους, όρια και συνέπεια. Χρειάζονται όμως και κατανόηση, ξεκούραση και χώρο για να μιλήσουν.

Μέσα από τον αθλητισμό μαθαίνουν να συνεργάζονται, να προσπαθούν και να αντιμετωπίζουν τις δύσκολες στιγμές. Για να εξελιχθούν, δεν αρκεί μόνο να βελτιώνουν την απόδοσή τους. Χρειάζεται επίσης να αναγνωρίζουν όσα αισθάνονται και να ζητούν βοήθεια όταν τη χρειάζονται.

Από τη συνάντηση με τα παιδιά κράτησα κάτι απλό: όταν τους δίνουμε χώρο, μπορούν να μας πουν τι πραγματικά τα δυσκολεύει.

Πίσω από κάθε επίδοση και κάθε λάθος υπάρχει πρώτα ένα παιδί. Στόχος του αναπτυξιακού αθλητισμού δεν είναι μόνο να δημιουργεί καλύτερους αθλητές, αλλά παιδιά που εξελίσσονται χωρίς να χάνουν τη χαρά και την ισορροπία τους.

—

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Μόλις επέστρεψα από το Chamonix, όπου πέρασα δέκα ημέρες. Αυτή τη φορά δεν πήγα για να τρέξω κάποιον αγώνα. Πήγα ως θεατής, έκανα τις προπονήσεις μου, παρακολούθησα τους αγώνες και βρέθηκα δίπλα σε αθλητές κάνοντας support. Ήταν, ίσως, η πρώτη φορά που είχα την ευκαιρία να δω το UTMB πραγματικά από την άλλη πλευρά.

Το Chamonix, βέβαια, το έχω ζήσει και διαφορετικά. Το 2021 ήμουν εκεί για το TDS και το 2023 επέστρεψα για το UTMB. Τότε μάλιστα έζησα για περίπου πέντε μήνες στην περιοχή και κατάφερα να τερματίσω το UTMB στα 100 miles. Από τότε έχω συμμετάσχει σε αρκετούς αγώνες της UTMB και έχω παρακολουθήσει ακόμη περισσότερους. Έτσι, έχω γνωρίσει τη διοργάνωση μέσα από διαφορετικές πλευρές.

Ίσως γι’ αυτό αυτή η επιστροφή είχε διαφορετική σημασία για μένα. Δεν επέστρεψα απλώς σε έναν αγώνα που είχα τρέξει, αλλά σε έναν τόπο που για ένα διάστημα είχε γίνει κομμάτι της καθημερινότητάς μου. Και αυτή τη φορά, βλέποντας το UTMB απ’ έξω, μπόρεσα να παρατηρήσω κάτι που όταν αγωνίζεσαι δύσκολα προλαβαίνεις να δεις:

Το UTMB δεν είναι μόνο ένας αγώνας. Είναι μια ολόκληρη αθλητική κουλτούρα. Υπάρχουν, φυσικά, οι κορυφαίοι αθλητές του κόσμου, οι μεγάλες επιδόσεις, τα ρεκόρ και η μάχη για τη νίκη. Βλέπεις μπροστά σου ανθρώπους που αποτελούν πρότυπα για χιλιάδες δρομείς. Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά, εξίσου σημαντική.

Στην ίδια διοργάνωση συναντάς ανθρώπους πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους. Έμπειρους ultrarunners και ανθρώπους που βρίσκονται για πρώτη φορά εκεί. Αθλητές μεγαλύτερης ηλικίας, νεαρούς αθλητές και αθλήτριες, συμμετέχοντες από διαφορετικές χώρες και ανθρώπους με διαφορετικές σωματικές δυνατότητες και διαφορετικές αφετηρίες. Για κάποιους ο στόχος είναι ένας χρόνος ή μια θέση. Για άλλους ένας τερματισμός, μια προσωπική υπέρβαση ή απλώς η εμπειρία του να σταθούν στη γραμμή εκκίνησης.

Και βλέπεις ανθρώπους που έχουν να ξεπεράσουν πολύ διαφορετικά εμπόδια. Αθλητές με αναπηρίες, ανθρώπους που επιστρέφουν μετά από σοβαρούς τραυματισμούς ή ασθένειες, αλλά και δρομείς 70 και 80 ετών που συνεχίζουν να στέκονται στη γραμμή της εκκίνησης. Ο Yanis Debaud, μετά από σοβαρό ατύχημα και βλάβη στο ισχιακό νεύρο, επέστρεψε στο UTMB. Ο Pierre Cabon συμμετείχε στο MCC με ειδικά προσαρμοσμένο αμαξίδιο. Ο Travis Warwick-Oliver, με ακρωτηριασμό κάτω από το γόνατο, επιχείρησε το PTL. Ο Nicolas Ronget, εκ γενετής τυφλός, τερμάτισε στο MCC, ενώ ο Guillaume Pick, εκ γενετής κωφός, τερμάτισε το TDS. Ο Pol Makuri, αθλητής με εγκεφαλική παράλυση, τερμάτισε στο OCC. Και δίπλα τους, άνθρωποι που μπορεί να τρέχουν τον πρώτο τους αγώνα, να επιστρέφουν μετά από χρόνια ή απλώς να θέλουν να αποδείξουν στον εαυτό τους ότι μπορούν. Άλλοι έχουν να ξεπεράσουν το σώμα τους, άλλοι την ηλικία, άλλοι έναν τραυματισμό και άλλοι τον ίδιο τους τον φόβο. Ο καθένας, όμως, έχει τον δικό του λόγο να βρίσκεται εκεί.

Αλλά η ίδια γραμμή εκκίνησης. Και αυτό λέει πολλά για το τι μπορεί να είναι ο αθλητισμός. Δεν είναι μόνο για αυτούς που κερδίζουν. Είναι και για αυτούς που προσπαθούν, που επιστρέφουν, που ξεκινούν ξανά, που θέλουν απλώς να δουν μέχρι πού μπορούν να φτάσουν.

Από την πλευρά της αθλητικής ψυχολογίας, αυτό έχει μεγάλη σημασία. Το να νιώθεις ότι ανήκεις κάπου, ότι είσαι μέρος μιας ομάδας και μιας κοινότητας, μπορεί να είναι εξίσου σημαντικό με την ίδια την επίδοση. Και στο Chamonix αυτό το έβλεπες παντού. Ο κόσμος δεν ήταν εκεί μόνο για τους κορυφαίους. Ήταν εκεί για τον φίλο του, τον σύντροφό του, τον συναθλητή του, τον δικό του άνθρωπο. Άλλοι για να δουν τα είδωλά τους και άλλοι απλώς για να ζήσουν από κοντά αυτή την ατμόσφαιρα.

Και το πιο όμορφο ήταν ότι χειροκροτούσαν τους πάντες. Τον πρώτο, αλλά και τον τελευταίο. Αυτόν που περνούσε μπροστά τους πετώντας και αυτόν που, μετά από πολλές ώρες, έφτανε στον τερματισμό περπατώντας με δυσκολία. Γιατί εκεί δεν είχε σημασία μόνο ο χρόνος. Είχε σημασία η προσπάθεια.

Εκεί κατάλαβα κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό: η αθλητική κουλτούρα δεν φαίνεται μόνο από το πόσο γρήγορα τρέχεις, αλλά και από το πόσο χώρο αφήνεις στους άλλους να τρέξουν. Όταν αγωνίζεσαι, είσαι τόσο μέσα στη δική σου προσπάθεια που δύσκολα βλέπεις τη μεγάλη εικόνα. Όταν όμως στέκεσαι απ’ έξω, βλέπεις όλες αυτές τις διαφορετικές ιστορίες που κρύβονται πίσω από κάθε αθλητή.

Και τότε καταλαβαίνεις ότι το trail δεν είναι μόνο το βουνό και ο αγώνας. Είναι οι άνθρωποι, η παρέα, το support, το χειροκρότημα. Είναι αυτή η αίσθηση ότι για λίγες ημέρες μια ολόκληρη περιοχή ζει και αναπνέει γύρω από το τρέξιμο.

Και αυτή την εικόνα θα ήθελα να τη βλέπω όλο και περισσότερο και στην Ελλάδα. Το trail μεγαλώνει, οι αγώνες αυξάνονται και όλο και περισσότεροι άνθρωποι μπαίνουν στο βουνό. Μαζί όμως χρειάζεται να μεγαλώσει και η κουλτούρα μας. Να υπάρχει χώρος για όλους: για τον νέο, τον μεγαλύτερο, τον αρχάριο, τον elite, τον άνθρωπο με αναπηρία. Να μάθουμε να χειροκροτάμε όχι μόνο τον πρώτο, αλλά και αυτόν που παλεύει μέχρι το τέλος.

Γιατί, τελικά, η αξία μιας αθλητικής προσπάθειας δεν μετριέται πάντα με το χρονόμετρο. Για κάποιον μπορεί να είναι ένας χρόνος ή μια θέση, για κάποιον άλλον ένας τερματισμός, μια επιστροφή, η υπέρβαση ενός φόβου ή απλώς η απόφαση να προσπαθήσει. Η ίδια διαδρομή μπορεί να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό για τον καθένα. Και ίσως εκεί βρίσκεται και η αυτοαποτελεσματικότητα στον αθλητισμό: όχι στο να πιστεύεις ότι μπορείς να τα καταφέρεις σε όλα, αλλά στο να πιστεύεις ότι μπορείς να ανταποκριθείς σε αυτό που έχεις μπροστά σου.

Μοιραζόμαστε το ίδιο βουνό, αλλά ο καθένας διανύει τον δικό του δρόμο.

- 

Γιώργος Ιωάννου

Αυτή την εβδομάδα βρίσκομαι στη Γαλλία, στο Chamonix, αυτή τη φορά ως θεατής. Έχοντας ζήσει ο ίδιος την εμπειρία του TDS το 2021 και του UTMB το 2023, είναι διαφορετικό να στέκεσαι τώρα έξω από τη γραμμή εκκίνησης και να παρατηρείς τους αθλητές που ετοιμάζονται για τη δική τους μεγάλη στιγμή.

Εδώ, στο Chamonix, οι συζητήσεις περιστρέφονται φυσικά γύρω από το UTMB. Αθλητές από όλο τον κόσμο βρίσκονται στην τελική ευθεία, έχοντας πίσω τους μήνες προπόνησης, θυσίες, προσδοκίες και αμφιβολίες.

Παράλληλα, αυτές τις ημέρες, είτε μέσα από τις συζητήσεις μου εδώ με αθλητές είτε μέσα από τη δουλειά μου στο γραφείο, Συχνά συναντώ το ίδιο ζήτημα: τη σταδιακή απώλεια του κινήτρου. Την ακούω από αθλητές που προετοιμάζονται για μεγάλους αγώνες, όπως το Σπάρταθλον, το ROUT, το VFT και τον Αυθεντικό Μαραθώνιο της Αθήνας.

Και όχι μόνο δρομείς. Αυτή την περίοδο ξεκινούν την προετοιμασία τους πολλοί αθλητές των επαγγελματικών ομάδων μπάσκετ, βόλεϊ, ποδοσφαίρου και πόλο, αλλά και αθλητές ατομικών αθλημάτων.

Διαφορετικοί αθλητές, διαφορετικοί στόχοι, διαφορετικές απαιτήσεις. Κι όμως, στις συζητήσεις αυτές ακούω φράσεις όπως: «Δεν έχω την ίδια όρεξη όπως παλιά», «δεν θέλω να πάω προπόνηση», «έχω κουραστεί να πρέπει συνεχώς να αποδεικνύω ότι αξίζω», «δεν με χαροποιεί πλέον όπως παλιά» και, ίσως η πιο δύσκολη από όλες, «αγαπάω αυτό που κάνω, αλλά δεν θέλω να το κάνω άλλο».

 Και εδώ ίσως χρειάζεται να κάνουμε μια σημαντική διάκριση.

Το να χάσει ένας αθλητής προσωρινά το κίνητρό του δεν σημαίνει ότι σταμάτησε να αγαπά το άθλημά του. Και σίγουρα δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα παρατήσει. Υπάρχουν περίοδοι στην αθλητική πορεία όπου η προπόνηση δεν προκαλεί τον ίδιο ενθουσιασμό, ο αγώνας δεν μοιάζει τόσο συναρπαστικός και η σκέψη μιας ακόμη προπόνησης δημιουργεί περισσότερο βάρος παρά χαρά. Ένας αθλητής μπορεί να αγαπά το τρέξιμο και να μη θέλει να τρέξει για λίγο. Μπορεί να αγαπά το ποδόσφαιρο και να έχει κουραστεί από την καθημερινότητα της προπόνησης. Μπορεί να περιμένει έναν μεγάλο αγώνα για μήνες και, όταν αυτός πλησιάζει, να σκέφτεται: «Θέλω πραγματικά να το κάνω;» Αυτό δεν είναι απαραίτητα σημάδι ότι πρέπει να φύγει από τον αθλητισμό. Μπορεί να είναι ένα σημάδι ότι κάτι χρειάζεται να αλλάξει.

Τι έχει αλλάξει;

Όταν ένας αθλητής λέει «δεν έχω κίνητρο», ίσως δεν χρειάζεται πρώτα να προσπαθήσει να το «ξαναβρεί». Χρειάζεται να αναρωτηθεί τι έχει αλλάξει. Είναι κούραση; Απογοήτευση; Έλλειψη εξέλιξης; Έχει γίνει η προπόνηση υποχρέωση; Έχει χαθεί η χαρά μέσα στην προσπάθεια; Γιατί πολλές φορές δεν χάνεται το κίνητρο. Χάνεται το νόημα.

Όταν το «θέλω» γίνεται «πρέπει»

Στην αρχή μπορεί να αρκεί το «μου αρέσει», «θέλω να βελτιωθώ», «θέλω να δω μέχρι πού μπορώ να φτάσω». Με τον καιρό, όμως, οι χρόνοι, οι νίκες και οι προσδοκίες μπορούν να μετατρέψουν το «θέλω» σε «πρέπει» και τελικά σε «πρέπει να πετύχω για να αξίζω». «Όταν η επίδοση γίνεται απόδειξη της αξίας σου, κάθε αγώνας γίνεται εξέταση.» Και εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε την πειθαρχία από την πίεση. Πειθαρχία είναι να συνεχίζεις επειδή το έχεις επιλέξει. Πίεση είναι να αισθάνεσαι ότι πρέπει να πετύχεις για να είσαι αρκετός. Η υγιής πειθαρχία κρατά ζωντανό το «θέλω». Η υπερβολική πίεση το μετατρέπει σε «πρέπει». 

Εσωτερικό και εξωτερικό κίνητρο

Το εσωτερικό κίνητρο είναι η χαρά, η εξέλιξη και η αγάπη για το άθλημα. Το εξωτερικό κίνητρο είναι η νίκη, το μετάλλιο, η πρόκριση, η αναγνώριση, η θέση στην ομάδα ή ένας συγκεκριμένος χρόνος. Και τα δύο έχουν θέση στον αθλητισμό. Δεν είναι κακό να θέλεις να κερδίσεις. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το αποτέλεσμα γίνεται η μοναδική πηγή αξίας. Τότε μια ήττα δεν είναι απλώς μια ήττα. Ένα κακό παιχνίδι δεν είναι απλώς ένα κακό παιχνίδι.  Μπορεί να αρχίσει να μοιάζει με απόδειξη ότι «δεν είμαι αρκετά καλός». Γι’ αυτό έχει σημασία να θυμόμαστε ότι η αξία μας δεν καθορίζεται από έναν χρόνο, ένα αποτέλεσμα ή έναν αγώνα.

Μήπως χρειάζεσαι λιγότερη πίεση;

Όταν χάνουμε το κίνητρο, συχνά πιέζουμε περισσότερο τον εαυτό μας. Όμως, αν είσαι κουρασμένος, μπορεί να μη χρειάζεσαι περισσότερη προσπάθεια. Μπορεί να χρειάζεσαι ξεκούραση. Μερικές φορές χρειάζεται να θυμηθείς ότι η ζωή δεν είναι μόνο προπόνηση και αγώνας. Να κάνεις πράγματα που σου αρέσουν και δεν έχουν σχέση με την επίδοση. «Μερικές φορές δεν χρειάζεσαι περισσότερη προσπάθεια. Χρειάζεσαι λίγο χώρο και χρόνο.»

Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις για πάντα

Το «δεν θέλω να συνεχίσω σήμερα» δεν σημαίνει «δεν θέλω να συνεχίσω ποτέ». Πριν αποφασίσεις να σταματήσεις, ρώτησε τον εαυτό σου: «Τι χρειάζομαι αυτή την περίοδο;» Ίσως χρειάζεσαι ξεκούραση, έναν νέο στόχο ή λιγότερη πίεση. Και μπορεί τελικά να καταλάβεις ότι δεν θέλεις να σταματήσεις. Ίσως απλώς δεν θέλεις να συνεχίσεις με τον ίδιο τρόπο. Μερικές φορές δεν χρειάζεται να αφήσεις αυτό που αγαπάς, αλλά να αλλάξεις τον τρόπο που το ζεις. «Μην παίρνεις μια μόνιμη απόφαση σε μια δύσκολη περίοδο.» Ίσως το κίνητρο βρίσκεται τελικά στο να θυμηθείς γιατί ξεκίνησες.

Ίσως το «αγαπάω αυτό που κάνω, αλλά δεν θέλω να το κάνω άλλο» να μην σημαίνει ότι έπαψες να αγαπάς το άθλημά σου. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι έχεις κουραστεί από τον τρόπο με τον οποίο το ζεις. Δεν χρειάζεσαι πάντα περισσότερη πίεση για να συνεχίσεις. Μπορεί να χρειάζεσαι ξεκούραση, λίγο χώρο και χρόνο για να θυμηθείς τι ήταν αυτό που σε έκανε να αγαπήσεις τον αθλητισμό. Γιατί το κίνητρο δεν είναι πάντα να συνεχίζεις με το ζόρι. Μερικές φορές είναι να σταματήσεις για λίγο, να πάρεις ανάσα και να επιστρέψεις όταν ξαναβρείς το «γιατί» σου.

—

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Ζούμε σε μια εποχή όπου ο αθλητισμός δεν περιορίζεται πλέον στον αγωνιστικό χώρο. Η προπόνηση, ο αγώνας, η αποκατάσταση, η διατροφή, ακόμη και η προσωπική ζωή του αθλητή μπορούν να μετατραπούν σε περιεχόμενο για τα social media. Μια καλή προπόνηση γίνεται story, ένα προσωπικό ρεκόρ γίνεται post, ένας αγώνας γίνεται φωτογραφία, βίντεο και αναφορά σε χρόνο και κατάταξη. Τα social media αποτελούν πλέον κομμάτι της αθλητικής πραγματικότητας και αυτό δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Μπορούν να προσφέρουν επικοινωνία, αναγνώριση, επαγγελματικές ευκαιρίες, χορηγούς και σύνδεση με άλλους ανθρώπους.

Τι συμβαίνει όμως όταν αρχίζουμε να ενδιαφερόμαστε περισσότερο για το πώς φαίνεται η αθλητική μας ζωή παρά για το πώς πραγματικά τη βιώνουμε;

Εδώ εμφανίζεται μια ενδιαφέρουσα ψυχολογική διάσταση: το “performative”. Με απλά λόγια, περιγράφει την τάση να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας προς τα έξω με έναν συγκεκριμένο τρόπο, σαν να βρισκόμαστε διαρκώς μπροστά σε ένα κοινό. Για έναν αθλητή αυτό μπορεί να σημαίνει ότι δεν αρκεί μόνο να προσπαθεί και να αποδίδει· γίνεται σημαντικό και το πώς αυτή η προσπάθεια παρουσιάζεται στους άλλους.

Ένας δρομέας μπορεί να κάνει προσωπικό ρεκόρ και, αντί να χαρεί πρώτα για τη δική του προσπάθεια, να μπει αμέσως στη διαδικασία της σύγκρισης: «Πόσο έτρεξαν οι άλλοι; Ποιος βγήκε μπροστά μου; Πώς φαίνεται ο χρόνος μου σε σχέση με τους υπόλοιπους;». Έτσι, αυτό που αρχικά ήταν μια προσωπική επιτυχία μετατρέπεται σε μια διαρκή αξιολόγηση μέσα από την επίδοση και την αναγνώριση των άλλων.

Η διαφορά μπορεί να μοιάζει μικρή, αλλά ψυχολογικά είναι σημαντική. Η αξιολόγηση της απόδοσης δεν έρχεται πλέον μόνο από τον ίδιο τον αθλητή, τον προπονητή ή το αγωνιστικό αποτέλεσμα. Έρχεται και από τα likes, τα σχόλια, τα views και την αντίδραση του κοινού. Ένα καλό αποτέλεσμα μπορεί να δώσει μεγαλύτερη ικανοποίηση επειδή αναγνωρίζεται από τους άλλους, ενώ μια καλή επίδοση που δεν πήρε την αναμενόμενη ανταπόκριση μπορεί να αφήσει μια παράξενη αίσθηση απογοήτευσης.

Το ίδιο συμβαίνει και με τη σύγκριση. Στα social media βλέπουμε συνήθως τις καλύτερες στιγμές των άλλων: προσωπικά ρεκόρ, μετάλλια, δυνατές προπονήσεις, ωραίες φωτογραφίες, ταξίδια και χαμόγελα. Δεν βλέπουμε εύκολα την κακή προπόνηση, την αμφιβολία, τον φόβο, την κούραση ή τις στιγμές που κάποιος σκέφτηκε να τα παρατήσει. Έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, συγκρίνουμε ολόκληρη τη δική μας ζωή με τις καλύτερες στιγμές των άλλων.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Μερικές φορές ακόμη και η αποτυχία μπορεί να γίνει «performance». Ένας αθλητής μπορεί να ανεβάσει ένα πολύ προσωπικό κείμενο μετά από έναν δύσκολο αγώνα. Μπορεί να θέλει πραγματικά να μοιραστεί την εμπειρία του, μπορεί όμως ταυτόχρονα να αναζητά αποδοχή, κατανόηση ή επιβεβαίωση. Η ερώτηση που αξίζει να κάνουμε δεν είναι αν αυτό είναι σωστό ή λάθος. Είναι: «Το μοιράζομαι επειδή θέλω ή επειδή χρειάζομαι να με δουν;»

Ως κλινικός αθλητικός ψυχολόγος, δεν θα έλεγα στον αθλητή να κλείσει τα social media. Για πολλούς αθλητές αποτελούν πλέον σημαντικό μέρος της καριέρας τους. Θα τον βοηθούσα όμως να δημιουργήσει μια πιο υγιή και συνειδητή σχέση μαζί τους. Να μπορεί να ανεβάζει κάτι επειδή το επιλέγει και όχι επειδή αισθάνεται ότι πρέπει. Να μπορεί να κερδίσει χωρίς να χρειάζεται να το αποδείξει. Να μπορεί να αποτύχει χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να δώσει εξηγήσεις. Και κυρίως, να μπορεί να έχει μια δύσκολη ημέρα χωρίς να χρειάζεται να δημιουργήσει μια καλύτερη εικόνα της προς τα έξω.

Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο για έναν αθλητή να μην είναι η εικόνα που δείχνει προς τα έξω, αλλά η επαφή που διατηρεί με αυτό που πραγματικά βιώνει μέσα στην αθλητική του διαδρομή. Όπως ο Οδυσσέας στην Οδύσσεια, έτσι και ο αθλητής δεν ταξιδεύει μόνο για να φτάσει στην Ιθάκη, ούτε για να διηγηθεί στους άλλους πόσο δύσκολο ήταν το ταξίδι. Το ταξίδι τον αλλάζει. Οι Σειρήνες, οι Κύκλωπες, οι καταιγίδες και οι καθυστερήσεις είναι μέρος της διαδρομής του. Και πολλές από αυτές τις στιγμές δεν χρειάζονται κοινό για να έχουν αξία.

Γιατί μια προπόνηση που δεν ανέβηκε ποτέ παραμένει σημαντική. Ένας αγώνας που κανείς δεν σχολίασε εξακολουθεί να έχει αξία. Και μια προσπάθεια που δεν πήρε ούτε ένα like δεν γίνεται λιγότερο σημαντική.

Ο αθλητισμός δεν χρειάζεται πάντα κοινό για να έχει νόημα.

Η πραγματική πρόκληση είναι να μπορείς να ζεις την αθλητική σου διαδρομή και όταν κανείς δεν σε κοιτάζει.

-

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Όλοι μας γνωρίζουμε τα πολλαπλά οφέλη της άσκησης στη ζωή μας. Βοηθά στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης και της αντοχής, ενισχύει την ενέργεια, βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου και συμβάλλει σε ισορροπημένη διατροφή. Παράλληλα, υποστηρίζει την ψυχική ευεξία, μειώνοντας το άγχος, ενισχύοντας τη συγκέντρωση και προσφέροντας ένα αίσθημα αυτοέλεγχου και επίτευξης.

Για πολλούς ανθρώπους σήμερα, ο αθλητισμός δεν είναι απλώς μια δραστηριότητα ευεξίας. Είναι το μέρος όπου επιτρέπεται να νιώθουν καλά. Εκεί όπου το σώμα κουράζεται αρκετά ώστε να ησυχάσει το μυαλό, όπου το άγχος, η ένταση και οι σκέψεις μετατρέπονται σε κίνηση, ρυθμό και αντοχή. Ο αθλητισμός μπορεί να λειτουργήσει βαθιά προστατευτικά για την ψυχική υγεία, αλλά το ζήτημα ανακύπτει όταν γίνεται ο μοναδικός τρόπος συναισθηματικής ρύθμισης.

Στο γραφείο μου συναντώ συχνά ανθρώπους που περιγράφουν την άσκηση ως το μόνο σταθερό σημείο ισορροπίας στη ζωή τους. Αν δεν προπονηθούν, νιώθουν εκνευρισμό, εσωτερική ανησυχία ή ενοχή. Η άσκηση τότε δεν είναι απλώς επιλογή, αλλά καταφύγιο. Ρυθμίζει το άγχος, προσφέρει αίσθηση ελέγχου, δίνει στόχο, δομή και ταυτότητα. Ιδιαίτερα σε ανθρώπους με υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό τους, λειτουργεί ως ένας κοινωνικά αποδεκτός τρόπος να αντέχουν. Το πρόβλημα δεν είναι η ένταση ή η συχνότητα της άσκησης, αλλά η απουσία εναλλακτικών τρόπων επαφής με το συναίσθημα.

Όταν αυτό το μοναδικό στήριγμα χαθεί ή περιοριστεί — λόγω τραυματισμού, έλλειψης χρόνου, αλλαγής ηλικίας ή πτώσης επιδόσεων — η ψυχική επιβάρυνση συχνά είναι δυσανάλογη. Τότε εμφανίζονται άγχος, ευερεθιστότητα, αίσθημα κενού ή καταθλιπτική διάθεση. Όχι επειδή «λείπει η άσκηση», αλλά επειδή λείπει ο μόνος τρόπος που υπήρχε για να ρυθμιστούν τα συναισθήματα. Η απώλεια του αθλητισμού βιώνεται συχνά σαν απώλεια εαυτού, καθώς η ταυτότητα έχει στηριχθεί σχεδόν αποκλειστικά πάνω στην απόδοση. 

Ας δούμε τώρα τρία παραδείγματα από το γραφείο μου, που αντικατοπτρίζουν πώς η άσκηση μπορεί να γίνει το μοναδικό καταφύγιο για διαφορετικούς ανθρώπους, ανεξάρτητα από το επίπεδο ή το άθλημα:

Ένας ερασιτέχνης αθλητής αντοχής το περιέγραψε ως εξής:
«Για χρόνια πίστευα ότι αν σταματήσω να προπονούμαι, θα καταρρεύσω. Όταν τραυματίστηκα, κατάλαβα ότι δεν είχα άλλον τρόπο να διαχειριστώ το άγχος μου. Σιγά σιγά συνειδητοποίησα πώς να ακούω τον εαυτό μου χωρίς να τον εξαντλώ.»

Μια αθλήτρια τένις περιέγραψε μια αντίστοιχη εμπειρία:
«Όλο μου το πρόγραμμα περιστρεφόταν γύρω από τις προπονήσεις και τα παιχνίδια. Όταν τραυματίστηκα και έπρεπε να μείνω εκτός για μερικές εβδομάδες, ένιωσα σαν να χάνω τον εαυτό μου. Σιγά σιγά κατάλαβα ότι η αξία μου δεν καθορίζεται μόνο από όσα καταφέρνω στο γήπεδο.»

Ένας επαγγελματίας αθλητής ποδοσφαίρου είπε:
«Η προπόνηση ήταν το μόνο μέρος που ένιωθα αρκετός. Όταν οι επιδόσεις έπεσαν, έπεσε και η αυτοεκτίμησή μου. Με τον καιρό κατάλαβα ότι η αξία μου δεν εξαρτάται μόνο από την απόδοση.»

Ακόμα και διάσημοι αθλητές αναγνωρίζουν τη σημασία της ψυχικής πίεσης στον αθλητισμό. Ο Kylian Mbappé έχει δηλώσει ότι στο υψηλότερο επίπεδο του αθλητισμού η ψυχική υγεία παραμένει ταμπού και ότι πολλοί αθλητές δυσκολεύονται να μιλήσουν για τις εσωτερικές τους δυσκολίες, ακόμη και όταν αυτές επηρεάζουν το πώς αισθάνονται ή παίζουν. Αυτό υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση της ψυχικής πίεσης είναι καθολική ανάγκη, από τους ερασιτέχνες μέχρι τους κορυφαίους.

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται σε έναν μόνο πυλώνα. Όσο σημαντικός κι αν είναι ο αθλητισμός, δεν μπορεί να σηκώσει μόνος του όλο το βάρος της ζωής. Η ισορροπία ενισχύεται όταν υπάρχουν περισσότερες από μία πηγές ικανοποίησης, περισσότερες από μία ταυτότητες και περισσότεροι από ένας χώροι όπου επιτρέπεται να νιώθουμε καλά. Σχέσεις, ξεκούραση, δημιουργικότητα, νόημα και συναισθηματική έκφραση δεν έρχονται αντί του αθλητισμού, αλλά δίπλα σε αυτόν.

Η πραγματική δύναμη αναπτύσσεται όταν το σώμα και η ψυχή συνεργάζονται, όχι όταν το ένα προσπαθεί να σηκώσει μόνο του όλο το βάρος του άλλου. Ο αθλητισμός μπορεί να είναι βαθιά θεραπευτικός, αλλά η ψυχική υγεία χρειάζεται περισσότερα από ένα καταφύγιο.

—

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Η τελειομανία συχνά παρουσιάζεται ως προτέρημα στον αθλητισμό: υψηλά standards, πειθαρχία, συνεχής βελτίωση. Όμως δεν λειτουργεί πάντα υπέρ του αθλητή. Μπορεί να γίνει δύναμη εξέλιξης ή πηγή άγχους, εξουθένωσης και τραυματισμών. Το κλειδί είναι να κατανοήσουμε τις δύο πλευρές της. 

Δύο όψεις της τελειομανίας 

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η υγιής (adaptive) τελειομανία, ο σύμμαχος του αθλητή: θέτει υψηλούς στόχους, προσπαθεί, βελτιώνεται και βλέπει το λάθος ως μέρος της εξέλιξης. Αυτή η μορφή συνδέεται με αυτοπεποίθηση, ανθεκτικότητα και σταθερή προπόνηση.

Από την άλλη πλευρά βρίσκεται η μη υγιής (maladaptive) τελειομανία, όπου η τελειότητα μετατρέπεται σε απαίτηση και παγίδα, όχι σε κίνητρο. Η παραμικρή ατέλεια προκαλεί άγχος, φόβο κριτικής και υπερβολική αυτοκριτική. Ο αθλητής νιώθει ότι «ποτέ δεν είναι αρκετός», με αποτέλεσμα κόπωση, απογοήτευση και πτώση της απόδοσης.

Η σκοτεινή πλευρά της τελειομανίας: ψυχική πίεση και σωματικός κίνδυνος

Άγχος αγώνα: Οι αθλητές με «υγιή» τελειομανία έχουν κίνητρο χωρίς να τρομοκρατούνται από τα λάθη. Αντιθέτως, όσοι φοβούνται την αποτυχία εμφανίζουν υψηλό άγχος πριν από αγώνες, μειωμένη συγκέντρωση και δυσκολία ρύθμισης συναισθημάτων. 

Burnout: Η μη υγιής τελειομανία συνδέεται άμεσα με burnout: ψυχική και σωματική εξουθένωση, απώλεια κινήτρου και αίσθηση “είμαι άδειος”. Η συνεχής πίεση να είσαι τέλειος χωρίς περιθώριο λάθους «ρουφά» την απόλαυση από το άθλημα. 

Κίνδυνος τραυματισμού: Η υπερβολική ένταση, η σιγουριά ότι «πρέπει να δώσω 100% πάντα» και η έλλειψη ξεκούρασης οδηγούν σε υπερκαταπόνηση και αυξημένους τραυματισμούς. Έρευνες σε τριαθλητές δείχνουν ότι όσοι έχουν υψηλή δυσπροσάρμοστη τελειομανία τραυματίζονται συχνότερα. 

Αυτοεικόνα: Ο τελειομανής αθλητής συχνά συνδέει την αξία του με το αποτέλεσμα. Ένα λάθος γίνεται «απόδειξη ανικανότητας». Με τον καιρό, η αυτοπεποίθηση διαβρώνεται και ο αθλητής αρχίζει να αμφισβητεί την ικανότητά του. 

Παραδείγματα από τον χώρο του αθλητισμού:

1. Roger Federer – Η τελειότητα ως εξέλιξη, όχι ως εμμονή - Στις αρχές της καριέρας του ο Federer ήταν παρορμητικός και εγκλωβισμένος στην ανάγκη να κάνει όλα τα χτυπήματα άψογα. Μαθαίνοντας όμως να αποδέχεται το λάθος ως μέρος της διαδικασίας, μετέτρεψε την τελειομανία του σε κινητήριο δύναμη. Έγινε πιο ήρεμος, σταθερός και δημιουργικός στο παιχνίδι του – μια κλασική περίπτωση υγιής τελειομανίας που τελικά τον οδήγησε στην κορυφή. 
2. Eliud Kipchoge – Η πειθαρχία χωρίς αυτοτιμωρία - Ο κορυφαίος μαραθωνοδρόμος παγκοσμίως επιδιώκει συνεχώς την «καλύτερη εκδοχή του εαυτού του», χωρίς όμως να αυτοπαγιδεύεται. Μιλάει συχνά για τη σημασία της ηρεμίας, της αποδοχής και της μακροπρόθεσμης σκέψης. Χρησιμοποιεί την τελειομανία του για να οργανώνει τη ζωή και την προπόνησή του, όχι για να αυτοκριτικάρεται – παράδειγμα αθλητή υψηλής απόδοσης με υγιή, λειτουργική τελειομανία.  
3. Simone Biles – Όταν το «τέλειο» γίνεται παγίδα - Η Simοne Biles (ενόργανη γυμναστική) έχει δηλώσει ότι η πίεση να είναι συνεχώς “τέλεια” επηρέαζε την ψυχική της υγεία. Το βάρος των προσδοκιών, η δημόσια εικόνα και η ανάγκη να μην κάνει ποτέ λάθος οδήγησαν σε έντονο άγχος και τελικά στην απόσυρσή της από αγωνίσματα για λόγους ψυχικής υγείας στους Ολυμπιακούς του Τόκιο. 
4. Ελίτ δρομείς αντοχής – Υπερπροπόνηση στο όνομα της τελειότητας - Πολλοί elite runners αναφέρουν ότι ο φόβος να χάσουν προπόνηση ή να μην ακολουθήσουν το πρόγραμμα «τέλεια» τους οδηγεί συχνά σε υπερβολή: υπερπροπόνηση, τραυματισμούς και εξάντληση. Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς η τελειομανία, όταν γίνεται άκαμπτη και αυστηρή, μπορεί να καταστρέψει την απόδοση αντί να την ενισχύσει. 

Η τελειομανία δεν χρειάζεται να εξαλειφθεί· χρειάζεται να μετατραπεί. Όταν ο αθλητής μαθαίνει να θέτει ρεαλιστικούς στόχους, να αποδέχεται την ατέλεια και να βλέπει τα λάθη ως πληροφορία και όχι ως απειλή, τότε η τελειομανία γίνεται σύμμαχος. Κι εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη: όχι στο να είσαι τέλειος, αλλά στο να μπορείς να εξελίσσεσαι.

—

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Ο μαραθώνιος δεν είναι μόνο σωματική δοκιμασία· είναι ένα ταξίδι που αγγίζει την ψυχή και το μυαλό μας. Κάθε δρομέας φεύγει από τη γραμμή τερματισμού με ένα μείγμα συναισθημάτων – χαρά, κόπωση, υπερηφάνεια, ανακούφιση, ακόμα και μικρή απογοήτευση. Και το ωραίο είναι ότι κάθε εμπειρία είναι μοναδική.

Κάποιοι χαίρονται απλώς που τερμάτισαν, άλλοι καμαρώνουν για το προσωπικό τους ρεκόρ, ενώ μερικοί ευχαριστήθηκαν τη διαδρομή χωρίς να νοιάζονται για χρόνο ή επίδοση. Θυμάμαι έναν δρομέα που σταμάτησε στον 35ο χλμ. και ένιωσε απογοήτευση, αλλά την επόμενη μέρα μίλησε με φίλους και συνειδητοποίησε πόσο μακριά είχε φτάσει. Η εγκατάλειψη ή ένας «αργός τερματισμός» δεν μειώνει την προσπάθεια· αντίθετα, διδάσκει υπομονή και αυτογνωσία.

Αντίθετα, θυμάμαι και έναν δρομέα που τερμάτιζε για πρώτη φορά στη ζωή του έναν μαραθώνιο. Τα τελευταία μέτρα ήταν γεμάτα ένταση και αγωνία, αλλά όταν πέρασε τη γραμμή τερματισμού ένιωσε μια τεράστια ικανοποίηση και υπερηφάνεια – ένιωσε ότι όλα όσα έκανε τον οδήγησαν μέχρι εκεί, και ότι είχε καταφέρει κάτι πραγματικά σημαντικό για τον ίδιο.

Υπήρξε επίσης μια αθλήτρια που δεν κατάφερε να πετύχει τον στόχο χρόνου που ήθελε. Στην αρχή ένιωσε απογοήτευση, αλλά κοιτάζοντας πίσω συνειδητοποίησε κάτι πολύ σημαντικό: ο υγιής τερματισμός, η ασφάλεια και η ολοκλήρωση του αγώνα ήταν πιο σημαντικά από κάθε νούμερο στο ρολόι. Αυτή η συνειδητοποίηση την έκανε να νιώσει βαθιά ικανοποίηση για την προσπάθειά της.

Κάποιοι βοήθησαν αθλητές με κινητικά προβλήματα να φτάσουν στον τερματισμό, άλλοι επιστρέφουν μετά από τραυματισμό ή χρησιμοποιούν τον αγώνα ως μέρος προετοιμασίας για μεγαλύτερους στόχους. Κάποιοι ήθελαν να ξεπεράσουν προσωπικές δυσκολίες, άλλοι να απολαύσουν την κοινωνική εμπειρία ή να δοκιμάσουν τα όρια της αντοχής τους. Κάθε συναίσθημα είναι φυσιολογικό και σημαντικό να το αναγνωρίσουμε.

Το πιο σημαντικό είναι να δώσουμε χώρο στο σώμα και στο μυαλό να επανέλθουν. Η επόμενη μέρα απαιτεί ξεκούραση, φροντίδα του σώματος και μικρές κινήσεις που βοηθούν στην αποκατάσταση, ενώ ταυτόχρονα δίνει χρόνο να επεξεργαστούμε και να συνειδητοποιήσουμε τη σημασία της εμπειρίας.

Μερικές ψυχολογικές συμβουλές:

• Αφήστε τον εαυτό σας να νιώσει ό,τι νιώθετε – χαρά, κούραση, συγκίνηση ή λίγη απογοήτευση.
• Μιλήστε για τον αγώνα με φίλους, συναθλητές ή οικογένεια. Η εμπειρία μοιράζεται καλύτερα όταν τη μοιράζεσαι.
• Κρατήστε σημειώσεις ή ημερολόγιο για να θυμάστε τι μάθατε για τον εαυτό σας.
• Επιβραβεύστε τον εαυτό σας για την προσπάθεια, όχι μόνο για το αποτέλεσμα.
• Θέστε μικρούς στόχους για τις επόμενες προπονήσεις ή τον επόμενο αγώνα, χωρίς πίεση.
• Χρησιμοποιήστε τεχνικές χαλάρωσης, αναπνοής ή διαλογισμού για να ηρεμήσετε το μυαλό.

Ο μαραθώνιος είναι περισσότερο από έναν αγώνα δρόμου· είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας και προσωπικής ανάπτυξης. Κάθε δρομέας, όποιο κι αν ήταν το αποτέλεσμα ή ο λόγος συμμετοχής, φεύγει πλουσιότερος από αυτή την εμπειρία – και αξίζει να το αναγνωρίσει και να το γιορτάσει.

—

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou

Θυμάμαι το πρώτο μου ξημέρωμα στον Μαραθώνα πριν 10 χρόνια. Θυμάμαι την προσμονή όταν παρέλαβα τον αριθμό του αγώνα στην έκθεση, όταν στεκόμουν στην ουρά των πούλμαν που θα με μετέφεραν στη γραμμή εκκίνησης, και καθώς άκουγα τον κόσμο να συγκεντρώνεται γύρω μου. Κάθε λεπτό εκεί ήταν γεμάτο ενθουσιασμό· κάθε βλέμμα, κάθε ψίθυρος, υπενθύμιζε ότι αυτό που περίμενα τόσο καιρό πρόκειται να ξεκινήσει.

Χρειάστηκαν χρόνια και πολλοί αγώνες για να καταλάβω πως το πιο δύσκολο κομμάτι του μαραθωνίου δεν είναι τα 42 χιλιόμετρα — είναι οι μέρες πριν από αυτά. Η τελευταία εβδομάδα είναι η μεταβατική ζώνη ανάμεσα στην προετοιμασία και στην πράξη· εκεί όπου το σώμα χρειάζεται ξεκούραση και το μυαλό ισορροπία.

Για να στηρίξεις τον εαυτό σου αυτές τις κρίσιμες μέρες, ακολουθούν 10 ψυχολογικές κατευθύνσεις για τις τελευταίες μέρες πριν τον μαραθώνιο.

 10 ψυχολογικές κατευθύνσεις για τις τελευταίες μέρες

1. Αποδέξου ότι η δουλειά έχει γίνει.
   Αυτή η εβδομάδα δεν είναι για να προσθέσεις κάτι· είναι για να εμπιστευθείς ό,τι έχτισες. Η αμφιβολία είναι φυσική, αλλά δεν χρειάζεται να την ακολουθήσεις.
2. Εστίασε στο “είμαι έτοιμος”, όχι στο “αν είμαι έτοιμος”.
   Η φράση που επιλέγεις να επαναλαμβάνεις διαμορφώνει τη στάση σου. Το σώμα ακούει τη γλώσσα του νου.
3. Δούλεψε με την αναπνοή.
   Κάθε αργή, ελεγχόμενη αναπνοή στέλνει μήνυμα στο νευρικό σύστημα πως δεν υπάρχει απειλή. Η ψυχραιμία είναι βιολογική διαδικασία, όχι μόνο νοητική.
4. Χρησιμοποίησε τη νοερή απεικόνιση.
   Οραματίσου τη ροή του αγώνα, το ρυθμό, την κόπωση και την ανάκαμψη. Όταν το μυαλό “τρέχει” σωστά, το σώμα ακολουθεί πιο ήρεμα.
5. Περιόρισε τα εξωτερικά ερεθίσματα.
   Στις τελευταίες μέρες, ο νους χρειάζεται ησυχία. Απόφυγε συγκρίσεις, στατιστικές, και συζητήσεις που απορροφούν ενέργεια.
6. Συνδέσου με τη διαδικασία, όχι με το αποτέλεσμα.
   Ο μαραθώνιος δεν “κερδίζεται” στον χρόνο, αλλά στη διατήρηση της παρουσίας. Όσο πιο παρών είσαι, τόσο πιο μακριά φτάνεις.
7. Επανέλαβε ρεαλιστικές, σταθερές φράσεις.
   «Θα ξεκινήσω ήρεμα», «θα διαχειριστώ τον ρυθμό μου», «θα μείνω συγκεντρωμένος στο τώρα». Αυτές οι σκέψεις λειτουργούν σαν νοητικά σημεία ελέγχου.
8. Φρόντισε τον ύπνο και τη διατροφή ως μέρος της προπόνησης.
   Ο ύπνος δεν είναι παθητική διαδικασία· είναι η τελευταία φάση της προετοιμασίας. Η αποκατάσταση είναι στρατηγική, όχι πολυτέλεια.
9. Δώσε χώρο στα συναισθήματα.
   Είναι φυσιολογικό να νιώθεις φόβο, ενθουσιασμό, αγωνία. Μην προσπαθείς να τα διώξεις· αναγνώρισέ τα και επίστρεψε στην αναπνοή σου.
10. Θυμήσου γιατί ξεκίνησες.
    Ο τερματισμός στο Παναθηναϊκό Στάδιο είναι συγκλονιστικός, αλλά ο βαθύτερος λόγος βρίσκεται πιο πριν — στην απόφαση να δοκιμάσεις τα όριά σου με πίστη και σεβασμό. Δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα — ούτε στους άλλους, ούτε στον εαυτό σου.

Ο μαραθώνιος δεν είναι μόνο μια διαδρομή 42 χιλιομέτρων· είναι καθρέφτης του μυαλού σου. Κάθε βήμα είναι η μάχη ανάμεσα στην επιμονή και τη σκέψη ότι δεν τα καταφέρνεις.

Θυμήσου: κάθε βήμα που κάνεις είναι μια νίκη. Πίστεψε στη δύναμη που έχεις ήδη μέσα σου και προχώρα με υπομονή — ο τερματισμός δεν είναι απλώς μια γραμμή· είναι η επιβεβαίωση ότι μπορείς να ξεπεράσεις τα όριά σου.

 —

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Ως κλινικός αθλητικός ψυχολόγος έχω μιλήσει πολλές φορές για τη δύναμη της σκέψης, για το πώς το μυαλό μπορεί να κατευθύνει το σώμα. Στο Σπάρταθλον, όμως, αυτά δεν ήταν θεωρία.

Η εκκίνηση έγινε στις 27.9.2025, κάτω από την Ακρόπολη, με τελικό προορισμό το άγαλμα του Λεωνίδα στη Σπάρτη. Ήταν μια ιστορική διαδρομή στα βήματα του Φειδιππίδη, δίπλα στη θάλασσα, διασχίζοντας τον Ισθμό και την Αρχαία Κόρινθο, ανάμεσα από τα αμπέλια της Αρχαίας Νεμέας, το βουνό Αρτεμίσιο και καταλήγοντας στη Σπάρτη.

Ήταν μια ζωντανή εμπειρία που με καθήλωσε. Θυμάμαι όταν πήρα το νούμερο του αγώνα δυο μέρες πριν τον αγώνα, ένας εθελοντής, που είχε τρέξει κι εκείνος το Σπάρταθλον, μου είπε: «Ζήσ’ το αγόρι μου, είναι σαν βιβλίο αυτογνωσίας». Δεν είχε άδικο. Μέσα σε αυτό το βιβλίο βρήκα πλευρές του εαυτού μου που δεν ήξερα ότι υπήρχαν. Βρήκα φόβους, αδυναμίες, αλλά και αντοχές που ήταν καλά κρυμμένες, ανακαλύπτοντας νέες πλευρές του εαυτού μου. Ένα βιβλίο αυτογνωσίας που γράφτηκε χιλιόμετρο το χιλιόμετρο, με ιδρώτα, πόνο, αμφιβολίες, συγκίνηση, κλάμα αλλά και χαμόγελα.

Από την εκκίνηση η χαρά και η αδρεναλίνη σκέπαζαν τα πάντα. Όμως το σώμα και το μυαλό σύντομα άρχισαν να ψιθυρίζουν: «Μέχρι εδώ», «Δεν αντέχεις άλλο», «Αφού δεν είσαι καλά, τι κάνεις εδώ; Παράτησε το». Ερχόντουσαν σκέψεις εγκατάλειψης, στιγμές απόγνωσης, στιγμές που το μόνο που ήθελα ήταν να σταματήσω. Κι όμως συνέχιζα.

Όταν περνούσα από την ομάδα υποστήριξης και τους δικούς μου ανθρώπους, προσπαθούσα να δείξω ότι είμαι καλά, σήκωνα το κεφάλι, χαμογελούσα, έσφιγγα τη γροθιά μου, μα πονούσα. Στους σταθμούς προσπαθούσα να τρέχω λίγο πιο δυνατά πριν φτάσω, για να με βλέπουν δυναμικό. Και όταν έφευγα, ξεκινούσα να περπατώ, σκύβοντας το κεφάλι, παίρνοντας ανάσες, προσπαθώντας να φτιάξω τα στομαχικά προβλήματα που με ταλαιπωρούσαν από την αρχή του αγώνα μέχρι να βρω ξανά τον ρυθμό μου και να αρχίσω να τρέχω. Έπαιρνα δύναμη όταν μάθαινα ότι ο άνθρωπος μου ήταν καλά και πήγαινε περίφημα στον αγώνα. Ήταν σαν να ήταν εκεί - δίπλα μου.

Ήταν μια διαρκής μάχη με τον εαυτό μου, με τις φωνές μέσα μου, με τις αδυναμίες που έβγαιναν στην επιφάνεια. Οι φίλοι μου στους σταθμούς το ήξεραν. Δεν με ρωτούσαν πολλά – με ενθάρρυναν. Μου έδιναν δύναμη και μαζί ένα κομμάτι της ψυχής τους. Ο προπονητής μου, οι δικοί μου άνθρωποι, όλοι ήταν εκεί για να με κρατήσουν όρθιο όταν εγώ λύγιζα. Μια φράση που επαναλάμβανα σε κάθε βήμα μου ήταν: ‘Υπομονή, υπομονή, μέχρι τον επόμενο σταθμό. Προσπάθησε να το απολαύσεις, γιατί είσαι εδώ ακριβώς όπου ήθελες να είσαι

Τα μηνύματα συμπαράστασης που πήρα από εθελοντές, διοργανωτές, τον κόσμο, συναθλητές μου, ακόμη και ανθρώπους που με παρακολουθούσαν μέσα στη νύχτα, μου έδιναν δύναμη να συνεχίσω.

Σε όλο τον αγώνα βρέθηκα να είμαι ο θεραπευτής του ίδιου μου του εαυτού. Να αναγνωρίζω τα σκοτεινά σημεία, τις εσωτερικές φωνές, τις συγκρούσεις, και να τις δουλεύω εκείνη τη στιγμή, στον δρόμο, στο σκοτάδι.

Το Σπάρταθλον δεν ήταν απλώς ένας αγώνας δρόμου. Ήταν ένας διάλογος με τον εαυτό μου, μια συνεδρία με τον πιο απαιτητικό μου συνομιλητή: τον ίδιο μου τον νου. Ήταν το πιο ειλικρινές μου ημερολόγιο, όπου κάθε βήμα αποκάλυπτε φόβους, αμφιβολίες, αλλά και αντοχές που νόμιζα ότι δεν είχα. Ένα ταξίδι που μου θύμισε πως η ψυχική δύναμη δεν είναι ποτέ μόνο ατομική∙ χτίζεται μέσα από τη σχέση με τους άλλους, μέσα από την εμπιστοσύνη, την ενθάρρυνση και την αγάπη που δέχεσαι και προσφέρεις, αλλά και μέσα από την ικανότητα να ακούς τον εαυτό σου και να αναγνωρίζεις τα όριά σου.
Κι αν κάτι έμαθα πιο πολύ κι από τον τερματισμό στη Σπάρτη, είναι ότι οι μεγαλύτεροι αγώνες δεν κερδίζονται όταν είσαι ήρωας ή όταν καταπιέζεις τον πόνο σου, αλλά όταν επιτρέπεις στον εαυτό σου να είναι άνθρωπος, ευάλωτος και ταυτόχρονα δυνατός, και να βρει νόημα μέσα σε κάθε μικρή νίκη και κάθε δύσκολη στιγμή. Και στο τέλος, συνειδητοποιείς ότι ο άνθρωπος κρύβει μέσα του τέτοια δύναμη, που το μόνο που χρειάζεται είναι να οραματιζόμαστε και να συνεχίζουμε

—

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou 

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou

Γιώργος Ιωάννου

Κλινικός Αθλητικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Site: www.psixologos-ioannou.gr
Email: talkto@psixologos-ioannou.gr
Mobile: 6944044426
Instagram: @giorgio_ioa
Facebook: George Ioannou - Psychologist
LinkedIN: Giorgos Ioannou